SAYIN GENEL MÜDÜR, 100 DEKARDA 1 MİLYON LİRA NET KAZANÇ NASIL HESAPLANDI?

SAYIN GENEL MÜDÜR, 100 DEKARDA 1 MİLYON LİRA NET KAZANÇ NASIL HESAPLANDI?

Türkşeker’in açıklamaları ve USDA’nın 2026 Türkiye Şeker Raporu üzerine

Servet SARI | Ziraat Yüksek Mühendisi

ÇİFTÇİNİN KAZANCI HANGİ HESABA DAYANIYOR?

Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş. Genel Müdürü Dr. Muhiddin Şahin’in TBMM KİT Komisyonundaki açıklamaları, pancar üreticisinin gerçek kazancına ilişkin önemli sorular doğurdu. Basına yansıyan sözlerine göre İç Anadolu’da 100 dekar pancar eken çiftçi 1 milyon liranın üzerinde “kemiksiz” kazanç sağlıyor; hiçbir üretici pancardan zarar etmiyor. Aynı açıklamada şirketlerin en az 3,5 milyar liralık ek faiz yükü taşıdığı ifade ediliyor.

100 dekarda 1 milyon lira net kazanç, dekar başına 10 bin lira demektir. Peki, bu hesapta tohum, gübre, mazot, sulama elektriği, işçilik, söküm, nakliye, arazi kirası, finansman, makine amortismanı ve çiftçinin aile emeği düşülmüş müdür? Konya, Çumra, Cihanbeyli, Altınekin, Seydişehir, Beyşehir ve Şarkikaraağaç’ta her üreticinin verimi ve maliyeti aynı mıdır? Kuraklık, su derinliği, kira ve borç yükü farklıyken “hiçbir çiftçi zarar etmez” denilebilir mi?

USDA RAPORU SULAMA GERÇEĞİNİ HATIRLATIYOR

ABD Tarım Bakanlığı (USDA) Ankara Ofisinin 21 Nisan 2026 tarihli TU2026-0015 sayılı raporuna göre Türkiye’de yaklaşık 80 bin pancar üreticisi bulunuyor. Raporda 2025/26 için 20,5 milyon ton, 2026/27 için 21,5 milyon ton pancar üretimi; sırasıyla 2,9 ve 3,05 milyon ton şeker üretimi tahmin ediliyor. Bunlar gerçekleşmiş sonuçlar değil, rapor tarihindeki tahminlerdir.

USDA, Türkiye’de pancarın neredeyse tamamının sulamayla yetiştirildiğini vurguluyor. Konya Ovası’nda suyun kaç metreden çıkarıldığı, kaç sulama yapıldığı ve ne kadar elektrik harcandığı bilinmeden net kâr hesabı tamamlanmış sayılmaz. Sayın Genel Müdür, 1 milyon liralık hesapta bu bölgesel farklar dikkate alındı mı?

Raporda ayrıca, su kıtlığı yaşanan bölgelerde kuraklığa dayanıklı ürünlerin yetiştirilmesini teşvik etmeyi amaçlayan Tarımsal Üretim Planlaması uygulamasının (GAIN TU2025-0012), şeker pancarı üretim alanlarını daha fazla sınırlandırmasının beklenmediği belirtiliyor.

Peki, su kaynaklarının giderek azaldığı Konya Ovası’nda, pancar üretiminin sulama maliyetleri ve su kaynaklarının sürdürülebilirliği nasıl değerlendiriliyor?

PANCAR FİYATI İLE ŞEKER FİYATI ARASINDAKİ HESAP

USDA raporu, Türkşeker’in Ekim 2025’te pancar alım fiyatını 3.100 TL/tona yükselttiğini; bir önceki fiyatın 2.375 TL/ton olduğunu belirtiyor. Raporda yurt içi şeker satış fiyatı 37.000 TL/ton, Dahilde İşleme Rejimi kapsamındaki ihracata yönelik fiyat ise 21.750 TL/ton olarak yer alıyor. Bunlar farklı ticari koşullara ait, rapor dönemindeki fiyatlardır.

Elbette pancar ile şekerin fiyat farkı doğrudan fabrika kârı değildir. Randıman, enerji, işçilik, bakım, amortisman, finansman ve melas-küspe gelirleri birlikte değerlendirilmelidir. O hâlde bir ton kristal şekerin gerçek üretim maliyeti nedir? 3,5 milyar liralık ek faiz yükünün ne kadarı pancar ödemelerinden, ne kadarı stok ve diğer finansman ihtiyaçlarından kaynaklanıyor?

TÜRKİYE’DE ŞEKER TÜKETİMİ VE FİYATLAR

USDA raporuna göre Türkiye’nin 2026/2027 pazarlama yılında şeker tüketiminin yaklaşık 3,1 milyon tona ulaşması bekleniyor. Bu artışın gıda ve içecek sanayisinden gelen taleple destekleneceği, hane halkı tüketiminin ise istikrarlı kalacağı öngörülüyor.

Türkiye’de tüketilen şekerin yaklaşık %80’i gıda, içecek ve şekerleme sanayisinde kullanılıyor. Kişi başına yıllık şeker tüketimi ise yaklaşık 35 kilogram olarak tahmin ediliyor. Rapora göre bu miktar, ABD’deki kişi başına tüketimin yaklaşık dörtte biri düzeyindedir.

Şeker şirketleri, stok seviyelerine ve finansman ihtiyaçlarına göre farklı satış fiyatları belirleyebiliyor. Raporda, Mart 2026’da Ankara’daki bir markette 5 kilogramlık şeker paketlerinin 180–220 TL arasında satıldığı belirtiliyor.

Diğer taraftan dünya şeker fiyatlarında dikkat çekici bir düşüş yaşanıyor. USDA raporuna göre FAO şeker fiyat endeksi bir önceki yıla göre %27 gerilerken, Londra Borsası’nda şeker fiyatları ton başına 500 dolardan 430 dolara düşmüştür.

Dünya şeker fiyatları düşerken Türkiye’de üretim, enerji ve finansman maliyetleri artıyor. Bu koşullarda hem pancar üreticisinin hem de şeker fabrikalarının rekabet gücü nasıl korunacaktır?

İTHALAT VE TATLANDIRICILARIN ETKİSİ AÇIKLANMALI

USDA, 2025/26 şeker ithalatını 125 bin ton, 2026/27 ithalatını 150 bin ton olarak tahmin ediyor. Rapora göre ithalatın büyük bölümü, ihraç edilecek mamullerde kullanılmak üzere Dahilde İşleme Rejimi kapsamında yapılıyor; dolayısıyla tamamı doğrudan iç tüketim sayılmamalı. Yine de yerli şekerin fiyatı, ithalatın koşulları ve üreticiye etkisi şeffaf biçimde açıklanmalıdır.

Raporda, ithal edilen yüksek yoğunluklu tatlandırıcıların şekerden daha ucuz olmaları nedeniyle gıda ve içecek sektöründe yaygın olarak kullanıldığı belirtiliyor.

Sektör kaynaklarına dayanılarak yılda yaklaşık 6 bin ton ithal yüksek yoğunluklu tatlandırıcı kullanıldığı, bunların şeker arz-talep istatistiklerine katılmadığı ifade ediliyor.

Bu ürünler nişasta bazlı şeker (NBŞ) ile aynı değildir. Tatlandırma güçleri çok farklı olduğundan 6 bin tonun kaç ton kristal şekeri ikame ettiğini tek katsayıyla söylemek doğru olmaz.

Ancak bu tatlandırıcıların türleri, kullanım alanları, tatlandırma güçleri ve kristal şeker tüketimi üzerindeki etkileri neden ayrıntılı olarak açıklanmıyor?

2026/27 NBŞ kotası da 72.750 tondur. Şeker ithalatı, nişasta bazlı şeker ve yüksek yoğunluklu tatlandırıcıların pancar şekeri piyasasına etkileri birlikte değerlendirilmelidir.

FABRİKALARIN VE ÇİFTÇİNİN GELECEĞİ

USDA’ya göre Türkiye’de 33 pancar şekeri fabrikası var; bunların 15’i Türkşeker’e ait. Toplam yıllık üretim kapasitesi yaklaşık 3,7 milyon ton, 2026/27 üretim tahmini ise 3,05 milyon ton. Kapasite, kota, pancar arzı ve işletme koşulları birlikte değerlendirilmeli; üreticinin üretimde kalmasını sağlayacak politika ortaya konmalıdır.

Sayın Genel Müdür, çiftçinin kazançlı olmasını hepimiz isteriz. Fakat bir çiftçinin iyi koşullarda elde ettiği gelir, bütün üreticilerin net kazancı olarak sunulamaz. Üretici ektiği ürünün gelirini uzun zaman sonra almaktadır. "Bu da hesapta var mıdır, bilmiyorum."

Çiftçinin maliyetini açıklarken fabrikanın maliyetini, şekerin satış fiyatını, ithalatı, tatlandırıcıları ve finansman yükünü de açıklayın.

Olması gereken denetlenebilir hesaptır. Çiftçinin Kazancı Sözle Değil, Açık Hesapla Gösterilmelidir!