Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan İran’la Güvenlik Teması

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’dan üst düzey isimlerin İran’ın başkenti Tahran’da gerçekleştirdiği kritik görüşme, Orta Doğu’daki güvenlik dengeleri açısından yeni bir dönemin kapısını araladı. Mekke Ortak Savunma Anlaşması’nı imzalayan üç ülkenin temsilcileri, İranlı yetkililerle aynı masaya oturarak bölgesel gerilimin azaltılması ve güvenlik iş birliğinin güçlendirilmesini ele aldı. Mekke İttifakı üyelerinin İran’la bu düzeyde ilk kez temas kurması, görüşmenin en dikkat çekici yönlerinden biri oldu.

26 Ekim’de gerçekleştirilen toplantıya Türkiye’yi temsilen Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) Başkanı İbrahim Kalın, Suudi Arabistan adına Savunma Bakanı Prens Halid bin Selman, Pakistan adına ise Genelkurmay Başkanı Mareşal Asım Münir katıldı. İran tarafında Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi ve Ulusal Güvenlik Yüksek Konseyi Genel Sekreteri Muhsin Rızai’nin de yer aldığı görüşmelerde, bölgedeki çatışmaların yayılmasının önlenmesi öne çıktı.

Mekke İttifakı’ndan Tahran’da ilk temas

Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan arasında Ağustos 2026’da imzalanan Mekke Ortak Savunma Anlaşması, bölgesel güvenlik ve ortak savunma kapasitesinin güçlendirilmesini amaçlıyor. Anlaşma, taraflardan birine yönelik saldırıların ortak güvenlik meselesi olarak değerlendirilmesini öngörüyor.

İttifakın kuruluşundan sonra İran’la gerçekleştirilen ilk üst düzey temas, bu yapının yalnızca askerî iş birliğiyle sınırlı kalmayıp diplomatik girişimlerde de rol üstlenebileceğine işaret ediyor.

Görüşmenin, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik yeni saldırı ihtimalinin tartışıldığı, Yemen’deki Husilerin Suudi Arabistan’a yönelik saldırılarının da bölgesel gerilimi artırdığı bir dönemde yapılması ayrıca önem taşıyor.

Dört ülke bölgesel güvenliği masaya yatırdı

Tahran’daki görüşmelerde bölgesel güvenliğin yanı sıra İsrail’in bölgedeki faaliyetleri, Filistin ve Lübnan’daki gelişmeler de ele alındı.

Toplantının ardından yayımlanan ortak açıklamada, dört ülkenin bölgesel barış ve güvenlik başta olmak üzere iş birliğini güçlendirmek amacıyla görüşmeleri sürdürme konusunda mutabakata vardığı bildirildi.

Bu mesaj, tarafların mevcut sorunlara karşı diplomatik kanalları açık tutma iradesi açısından öne çıktı. Ancak görüşmelerden kapsamlı bir barış anlaşması ya da çatışmaları sona erdirecek somut bir uzlaşma çıktığına ilişkin açıklama yapılmadı.

ABD-İran gerilimi görüşmenin merkezinde

Tahran’daki temasların arka planında Washington ile Tahran arasındaki gerilim bulunuyor. ABD ve İran arasında yeniden çatışma yaşanabileceğine ilişkin açıklamalar, Orta Doğu’da güvenlik risklerini artırıyor.

Diplomatik girişimlerde Pakistan ve Katar’ın arabuluculuk çabaları da önem taşıyor. Görüşmelerde ABD ile İran arasındaki müzakerelerin yeniden başlatılması ve gerilimin düşürülmesi seçeneklerinin gündeme geldiği bildirildi.

Bununla birlikte İran yönetimi, ABD ile müzakerelerde ilerleme sağlanabilmesi için limanlara yönelik ablukanın sona erdirilmesi ve petrol ihracatına uygulanan yaptırımların kaldırılması gibi taleplerini öne çıkarıyor. Nükleer program konusunun da taraflar arasındaki anlaşmazlık başlıklarından biri olmayı sürdürdüğü belirtiliyor.

İsrail ve Yunanistan neden yakından takip ediyor?

Mekke Ortak Savunma Anlaşması, imzalandığı günden bu yana İsrail ve Yunanistan basınında da tartışılıyor. Türkiye’nin savunma kapasitesi, Suudi Arabistan’ın ekonomik gücü ve Pakistan’ın askerî imkânlarını bir araya getiren yapı, bölgedeki stratejik hesaplamalar açısından yakından izleniyor.

Yunan basınında anlaşmanın Atina’nın bölgesel planlarına olası etkileri değerlendirilirken, İsrail basınında da yeni güvenlik iş birliğinin Orta Doğu’daki güç dengelerine yansımaları gündeme getirildi.

İttifak üyelerinin şimdi İran’la aynı masaya oturması ise yapının bölgesel krizlerde nasıl bir rol üstleneceğine ilişkin tartışmaları farklı bir boyuta taşıdı. Bu temas, ittifakın İran’a karşı oluşturulmuş bir yapı olduğu yönündeki yorumların da yeniden değerlendirilmesine neden olabilir.

Ancak görüşmenin tek başına İsrail veya Yunanistan’ın güvenlik politikalarında değişiklik yaratacağını söylemek için henüz yeterli veri bulunmuyor.

Mekke İttifakı’nın geleceği nasıl şekillenecek?

Tahran toplantısı, bölge ülkelerinin güvenlik sorunlarını kendi aralarında ele alma arayışının önemli bir örneği olarak öne çıkıyor. Türkiye, Suudi Arabistan ve Pakistan’ın İran’la doğrudan temas kurması, askerî caydırıcılık ile diplomatik çözüm arayışlarının birlikte yürütülebileceğini gösteriyor.

Bundan sonraki süreçte görüşmelerin devam edip etmeyeceği, tarafların ortak güvenlik başlıklarında ne ölçüde uzlaşabileceği ve ABD-İran geriliminin nasıl seyredeceği belirleyici olacak.

Şimdilik dört ülkenin üzerinde uzlaştığı en somut başlık, bölgesel barış ve güvenlik alanlarında diyaloğun sürdürülmesi. Bu temasların kalıcı bir iş birliğine dönüşüp dönüşmeyeceği ise önümüzdeki dönemde atılacak adımlarla netleşecek.