Üslup: Ruhun Aynası ve İnsanın Halli

Hayat, kelimelerle örülü bir tezgâhtır. Kulaktan kulağa, kalpten kalbe süzülen her cümle; insanın iç dünyasının rengini, zihninin derinliğini ve ruhunun akordunu ele verir. Dil ve edebiyatta "izlenen yol ve tarz" olarak tanımlanan üslup, aslında çok daha geniş bir hakikatin kapısını aralar: Üslup, insanın kendisidir. Nitekim Fransız şair Buffon’un asırlar evvel dile getirdiği gibi, “Üslûb-i beyân ayniyle insandır.”

Kelimenin Kıyafeti ve Usulün Hakikati

Kelimeler manaya giydirilmiş kıyafetlerdir; o kıyafeti asil ve anlamlı kılan ise usûl ve üsluptur.

"Usulsüzlük, vusulsüzlüktür" düsturunca, yol yordam bilmeden çıkılan hiçbir yolculuk menziline ulaşamaz. Nasıl ki bir sanat dalında müzikte, resimde, mimaride, estetik bir kaide ve usul yoksa o icra zanaat olmaktan öteye geçemezse, insan hayatı da bir ölçü ve edep çerçevesinden yoksun kaldığında anlamını yitirir.

Üslup sahibi insan; kişiliği oturmuş, şahsiyetli kimsedir.

Duruşu zamana, mekâna ve çıkarlara göre değişmez. Kasıtlı olarak kimseyi incitmez, incinse dahi zarafetini elden bırakmaz. Çünkü bilir ki parmak izi kadar şahsımıza münhasır olan üslup, ruhtan dışarıya sızan en saf ışıktır.

Nezaket mi, Kötü Üslup mu?

Günümüzde en büyük yanılgılardan biri, kabalığı ve tahammülsüzlüğü “Benim üslubum böyle, beni böyle kabul edin” kılıfıyla savunmaktır.

Oysa kırıcılık ve nezaketsizlik bir üslup değil, tam anlamıyla üslup bilmezliktir; kişinin kendi kibrini ve hadsizliğini örtme çabasıdır.

Hakikati savunurken dahi merhameti ve vicdanı bir kenara bırakan bir dil, şifa vermek isterken yarayı derinleştiren acemi bir neşterden farksızdır.

Yüce Kitabımız’da Peygamber Efendimiz’e hitaben buyurulan, “Eğer kaba, katı yürekli olsaydın, onlar senin etrafından dağılıp giderlerdi” ayeti kerimesi, toplumsal ve bireysel ilişkilerde yumuşak tavrın ne denli hayati bir mıknatıs olduğunu hatırlatır.

Tarih boyunca insanlığa rehberlik eden peygamberler, usul ve üslubun en güzel örneklerini sergilemişlerdir.

Kendini Bilmekle Başlayan Yolculuk

Bugün üslubun unutulmaya yüz tuttuğu bir çağda yaşıyoruz. Oysa kurtuluşun formülü basittir:

Ahlakı nezaketle, ilmi usulle harmanlamak.

Şeyh Edebali’nin asırlar ötesinden bugüne süzülen “İlim bil, irfan bil, söz bil; usûl bil, âdâb bil, sınır bil” öğüdü, modern insanın en büyük pusulasıdır.

Usul ve üslubun erdemle buluştuğu nokta, insanın "kendini bilmesi"dir.

Âşık Mahzuni Şerif’in türküde dillendirdiği gibi, kendini bilmeyen ne halkı ne de Hakk’ı bilebilir.

Kendini bilen insan; doğasını tanır, her sözünde ve eyleminde ölçülü olur.

Özetle üslup; bir gönle giden köprüyü zarafetle örmek ya da tek bir fevri kelimeyle o köprüyü yıkıp atmaktır.

Bugün kendimize küçük bir ayna tutalım: Konuşurken bıraktığımız ses, kalplerde gülistan mı yeşertiyor, yoksa taştan bir enkaz mı?

Cevap, dilimizin altındaki karakterimizde gizlidir.

Yanlış üslup doğru sözün katilidir.” diyor Sadi Şirazı.  Bu böyledir.

Ne söylediğimizden çok, nasıl söylediğimiz önemli. Kötü bir üslupla güzel şeyler söyleyip, insanları rahatsız edebilir. Güzel bir üslupla hakaret edip, insanların hoşuna gidebiliriz.

Üslup; Kişinin kelimelere bıraktığı iz, kimliğidir.