Türkiye yapay zekada düğmeye bastı: 5 milyon kişiye eğitim, 10 milyar dolarlık yatırım

Türkiye, yapay zeka alanında 2030'a kadar uygulanacak yol haritasını belirledi. Yeni eylem planıyla 24 ay içinde 5 milyon vatandaşa yapay zeka okuryazarlığı eğitimi verilmesi, en az 10 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesi ve girişimlerden üniversitelere kadar geniş bir kesimin gelişmiş hesaplama altyapısına erişiminin sağlanması hedefleniyor.

Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı tarafından hazırlanan ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan tarafından haziran ayında duyurulan 2026-2030 Türkiye Yapay Zeka Eylem Planı, “Fark Et, İstifade Et, Üret ve Yönet” temasıyla yayımlandı.

Plan kapsamında Türkiye'nin yalnızca yapay zeka teknolojilerini kullanan değil, kendi modellerini ve teknolojilerini geliştiren ülkeler arasında yer alması amaçlanıyor. Yol haritasında 4 ana eksen altında 16 öncelikli eylem bulunuyor.

5 milyon kişiye yapay zeka eğitimi

Eylem planının en dikkat çeken hedeflerinden biri doğrudan vatandaşları kapsıyor.

“Ulusal Yapay Zeka Okuryazarlığı ve Güvenli Kullanım Programı” ile yapay zekanın güvenli, bilinçli, etik ve üretken şekilde kullanılması konusunda 24 ay içerisinde 5 milyon vatandaşa ulaşılması hedefleniyor.

Bunun yanında “Ulusal Yapay Zeka Yetenek Programı” devreye alınacak. 2030'a kadar 1 milyon çalışanın mesleki dönüşüm değerlendirmesinden geçirilmesi planlanıyor.

Türkiye'nin uluslararası yetenekleri çekebilmesi amacıyla 500 yabancı uzmanın da ülkede araştırma, girişimcilik ve eğitim faaliyetlerine katılması hedefleniyor.

Türkiye'nin veri altyapısı güçlendirilecek

Yapay zekanın temel unsurlarından biri olan veri konusunda da yeni bir altyapı oluşturulacak.

Ulusal Veri Kütüphanesi ve güvenli veri alanları kurulurken “Yapay Zeka Şampiyonları Programı” hayata geçirilecek. Böylece kamu, özel sektör ve araştırmacıların yapay zeka geliştirme süreçlerinde ihtiyaç duyduğu veri ekosisteminin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Plan kapsamında kamu, özel sektör, akademi ve sivil toplum temsilcilerinin yer alacağı Ulusal Yapay Zeka Etik Kurulu da kurulacak.

TÜRKPATENT bünyesinde ise “Yapay Zeka Hızlı Hat” uygulaması başlatılacak. Yapay zeka teknolojileri ve bu teknolojilerin kullanıldığı buluşlara ilişkin sınai mülkiyet başvurularında hızlandırılmış inceleme süreçleri uygulanacak.

10 milyar dolarlık yatırım hedefi

Türkiye'nin yapay zeka yarışındaki en önemli hedeflerinden biri hesaplama kapasitesini büyütmek olacak.

Eylem planına göre rekabetçi ve düşük karbonlu bir ulusal hesaplama omurgası kurulacak. İlk 6 ay içerisinde Ulusal Yapay Zeka Hesaplama Stratejisi ve uzun vadeli yatırım planı yayımlanacak.

Plan dönemi boyunca özel sektör ağırlıklı olmak üzere en az 10 milyar dolarlık yatırımın harekete geçirilmesi amaçlanıyor.

2030'a kadar en az 1 gigavat veri merkezi kurulu gücüne ulaşılması ve 10 teravatsaatlik düşük karbonlu elektrik alım anlaşması hacmi oluşturulması hedefleniyor.

“Herkes İçin GPU” dönemi başlayacak

Türkiye'deki girişimlerin, KOBİ'lerin ve araştırmacıların yüksek maliyetli hesaplama kaynaklarına erişimini kolaylaştırmak amacıyla “Herkes İçin GPU Programı” başlatılacak.

Program sayesinde girişimler, üniversiteler, KOBİ'ler, araştırmacılar ve kamu projeleri için ayrı erişim ve tahsis kotaları oluşturulacak.

Sistemde enerji verimliliği, veri güvenliği, hizmet sürekliliği ve kullanıcıların geliştirdikleri model, veri ve kodlar üzerindeki fikri mülkiyet haklarının korunması temel kriterler arasında yer alacak.

Kamu yatırımlarının en az yüzde 2'si yapay zekaya

Yapay zeka dönüşümünde kamunun öncü rol üstlenmesi planlanıyor.

Toplam kamu yatırım programları bütçesinden yapay zeka projelerine en az yüzde 2 pay ayrılması hedefleniyor.

Sağlık hizmetlerinde verimlilik, enerji ve şebeke optimizasyonu, akıllı üretim, kalite süreçleri ve coğrafi bilgi sistemleri öncelikli uygulama alanları olacak.

KOBİ'lerin dönüşümünü hızlandırmak amacıyla “Yapay Zeka Kupon ve Hazır Çözüm Paketleri Programı” da uygulanacak.

Yapay zeka büyüme bölgeleri kurulacak

Türkiye'nin farklı bölgelerinde yapay zeka büyüme bölgeleri ve bölgesel mükemmeliyet merkezleri kurulması da planın önemli ayaklarından birini oluşturuyor.

Büyük ölçekli veri merkezi ve yapay zeka yatırımları için enerji altyapısı hazır kampüsler oluşturulacak.

Bu bölgelerde kurulacak çok kiracılı “yapay zeka fabrikaları” ulusal hesaplama kapasitesinin temel parçalarından biri olacak.

Bölgesel mükemmeliyet merkezlerinin ise üniversite, teknopark, TEKMER ve sanayi kuruluşlarından oluşan konsorsiyumlar tarafından işletilmesi planlanıyor.

Yapay zekaya 25 milyar liralık fon

Eylem planında girişim ve araştırmaların finansmanı için iki ayrı fon mekanizması öngörülüyor.

Ulusal Yapay Zeka Araştırma Fonu üzerinden 10 milyar liralık destek sağlanacak. Desteklenen projelerin yüzde 40'ının pilot uygulama veya prototip aşamasına ilerlemesi hedefleniyor.

Bunun yanında 15 milyar liralık Yapay Zeka Büyüme Fonu oluşturulacak. Fon aracılığıyla en az 20 girişimin Seri A/B veya ölçeklenme yatırımlarına katkı sağlanması planlanıyor.

Böylece araştırma ve girişimcilik tarafında toplam 25 milyar liralık finansman mekanizması oluşturulmuş olacak.

Robotik ve otonom sürüş için yeni hedefler

Türkiye, yapay zekanın fiziksel sistemlerle birleştiği robotik ve otonom teknolojilere de ağırlık verecek.

Savunma sanayisinde elde edilen robotik ve otonom sistem kabiliyetlerinin sivil sektörlere aktarılması için çift kullanımlı teknoloji teşvikleri ve ortak hızlandırma programları uygulanacak.

2027 sonuna kadar 3 öncelikli pilot uygulama, 2 üniversite-sanayi robotik merkezi, 3 test sahası ve 3 savunmadan sivile teknoloji transferi projesinin başlatılması hedefleniyor.

2030'a kadar ise bu alanda 5 ihracat veya ortak geliştirme anlaşmasının imzalanması planlanıyor.

5 ülkeyle yapay zeka anlaşması hedefleniyor

Türkiye'nin yapay zeka stratejisi uluslararası işbirliklerini de kapsıyor.

2027 sonuna kadar en az 5 ülkeyle ikili yapay zeka iş birliği çerçeve anlaşması imzalanması hedefleniyor.

Bölgesel ve çok taraflı ortaklıklarla yapay zeka altyapıları, modeller ve kapasite geliştirme programları üzerinde ortak çalışmalar yürütülmesi planlanıyor.

Kacır: Seyirci değil, öncülerinden olacağız

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, Türkiye'nin yapay zeka dönüşümünde aktif rol üstleneceğini belirtti.

Türkiye'nin kendi değerleri doğrultusunda yapay zeka teknolojileri geliştirmesini hedeflediklerini ifade eden Kacır, sanayiden sağlığa, eğitimden kamu hizmetlerine kadar stratejik alanlarda yerli yapay zeka çözümlerinin yaygınlaştırılacağını bildirdi.

Kacır, Türkiye'yi yapay zeka yatırımlarının, nitelikli insan kaynağının ve yenilikçi teknolojilerin merkezlerinden biri haline getirmeyi hedeflediklerini belirterek yapay zekanın teknolojik bağımsızlık ve ekonomik kalkınmanın yeni güç alanlarından biri olacağını vurguladı.