Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Kanun Teklifi TBMM Adalet Komisyonunda Kabul Edildi

Türkiye Büyük Millet Meclisi Adalet Komisyonunda, çocuk adalet sistemine yönelik kapsamlı değişiklikler içeren Çocuk Koruma Kanunu ile Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun Teklifi kabul edildi.

Toplam 18 maddeden oluşan teklifin; çocukların korunması, yeniden suç işlemesinin önlenmesi, çocuk adalet sisteminin güçlendirilmesi ve toplum güvenliğinin daha etkili şekilde sağlanması amacıyla hazırlandığı belirtildi. Komisyon aşamasını tamamlayan teklif, yasalaşabilmesi için önümüzdeki günlerde TBMM Genel Kurulunda görüşülecek.

Silahını Çocuğun Eline Geçirenlere Hapis Cezası

Teklifle, ateşli silahların dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı şekilde muhafaza edilmesi sonucunda bir çocuk tarafından ele geçirilmesine neden olan kişilere yönelik yeni bir ceza getiriliyor.

Fiilin daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmaması durumunda sorumlu kişi hakkında 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

12-15 Yaş Grubuna İlişkin Ceza Düzenlemesi

Teklife göre, suçu işlediği sırada 12 yaşını doldurmuş ancak 15 yaşını tamamlamamış çocukların, fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu bulunmayacak.

Bu çocuklar hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirleri uygulanacak.

Çocuğun fiilin anlam ve sonuçlarını algılama ve davranışlarını yönlendirme yeteneğinin bulunduğu tespit edilirse ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda ise 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek.

Diğer cezalarda yarı oranında indirim uygulanacak ve her bir fiil için verilebilecek hapis cezası 9 yılı geçemeyecek.

15-18 Yaş Grubunda Cezalar Artıyor

Fiili işlediği sırada 15 yaşını doldurmuş ancak 18 yaşını tamamlamamış kişiler açısından ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda ise 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezası öngörülüyor.

Diğer cezalarda üçte bir oranında indirim yapılacak. Her bir fiil için verilecek hapis cezası 15 yıldan fazla olamayacak.

Ağır Suçlarda Yaş İndirimi Uygulanmayabilecek

Teklifin en dikkat çeken maddelerinden biri de kasten öldürme ve sonucu nedeniyle ağırlaşmış yaralama suçlarına ilişkin oldu.

Hakim; somut olaydaki kastın ağırlığı, suçun işlenme amacı, saik, suçun işleniş biçimi ve çocuğun daha önce kasıtlı bir suç nedeniyle hapis cezası alıp almadığı gibi unsurları değerlendirecek.

Bu değerlendirme sonucunda, ağır suç işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indirimi uygulanmamasına karar verilebilecek. 12-15 yaş grubundaki çocuklara ise bir üst yaş grubuna ait ceza rejiminin uygulanmasının önü açılacak.

Düzenleme, bütün çocukların otomatik olarak yetişkinler gibi cezalandırılması anlamına gelmeyecek; karar somut olayın özelliklerine göre hakim tarafından verilecek.

Tekerrür İstisnasında Yaş Sınırı 15'e Düşüyor

Türk Ceza Kanunu'nun suçta tekerrür hükümlerinde yapılması planlanan değişiklikle mevcut yaş istisnası 18'den 15'e indirilecek.

Buna göre, suçun işlendiği tarihte 15 yaşını doldurmamış kişilerin işlediği suçlar nedeniyle tekerrür hükümleri uygulanmayacak.

Aile Yükümlülüğünü İhlal Edenlere Daha Ağır Ceza

Teklif, çocukların bakımından ve korunmasından sorumlu kişilere yönelik cezaların artırılmasını da içeriyor.

Aile hukukundan doğan bakım, eğitim veya destek yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişiler hakkında uygulanan bir yıla kadar hapis cezasının, 3 aydan 2 yıla kadar hapis şeklinde değiştirilmesi öngörülüyor.

Hamile olduğunu bildiği eşini veya kendisinden hamile kaldığını bildiği birlikte yaşadığı kadını çaresiz durumda terk eden kişilere verilecek cezanın da 6 aydan 2 yıla kadar hapse yükseltilmesi planlanıyor.

Çocuğunun ahlakını, güvenliğini veya sağlığını ağır biçimde tehlikeye atan anne veya babalar hakkındaki ceza ise 1 yıldan 3 yıla kadar hapis olacak.

Çocukların İnfazına Kapalı Kurumlarda Başlanacak

Yeni düzenlemeye göre çocuk hükümlülerin cezalarının doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlatılması yerine, kural olarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanması öngörülüyor.

İyi halli olduğu tespit edilen çocuklar daha sonra çocuk eğitimevlerine ayrılabilecek. Bu karar, aralarında psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı veya öğretmen gibi uzmanların da bulunduğu idare ve gözlem kurulu tarafından en geç üç ayda bir yapılacak değerlendirme sonucunda verilecek.

Terör, örgüt kurma, yönetme veya örgüt üyeliği kapsamındaki suçlar hariç olmak üzere; kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az, taksirli suçlardan ise toplam 5 yıl veya daha az hapis cezası alan çocukların cezaları doğrudan çocuk eğitimevlerinde infaz edilebilecek.

Bazı Suçlarda Bir Gün, İki Gün Sayılacak

Kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı suçlar, uyuşturucu madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları kapsam dışında tutulacak.

Bu suçlar dışındaki dosyalarda koşullu salıverme süresi hesaplanırken, hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği bir gün, iki gün olarak dikkate alınacak.

Çocuklara Bıçak Satılması ve Taşınması Yasaklanacak

Kabahatler Kanunu'na eklenmesi planlanan “amaç dışı bıçak taşıma” düzenlemesiyle, kanun kapsamı dışında kalan kesici, delici veya bereleyici aletlerin ruhsatlı yerler haricinde satılması ve sergilenmesi yasaklanacak.

Bu tür aletlerin 18 yaşından küçük çocuklara satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da yasak kapsamına alınacak.

Yasağa aykırı davrananlara 5 bin lira, aletlerin sayı veya nitelik bakımından ağır bir durum oluşturması halinde ise 10 bin lira idari para cezası uygulanacak.

Düzenleme internet ve mesafeli satışları da kapsayacak. Meslek, sanat veya eğitim amacıyla kullanılan ve gerekli olan aletler ise istisna tutulacak.

Çocuklar İçin Yeni Yönlendirme Tedbirleri

Teklifle ceza sorumluluğu bulunmayan ancak adli süreçte yer alan çocuklara yönelik yeni güvenlik ve yönlendirme tedbirleri oluşturulacak.

Bu tedbirler şu alanları kapsayacak:

• Sosyal ve toplumsal hizmetlere katılım
• Dijital risklerden korunma
• Kitap okuma ve kütüphane faaliyetleri
• Çevre temizliği ve ağaçlandırma çalışmaları
• Tütün, nikotin, alkol, kumar ve madde bağımlılığıyla mücadele programları

Çocukların sosyal hizmetler, spor tesisleri, gençlik merkezleri, kütüphaneler, parklar ve benzeri alanlarda 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak faaliyetlere katılmalarına karar verilebilecek.

Dijital Cihazlara Denetim Getirilebilecek

Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında çocuğun kullandığı telefon, tablet veya bilgisayar gibi cihazların bildirilmesi istenebilecek.

Hakim kararıyla cihazların belirli faaliyetleri 3 aydan az ve 2 yıldan fazla olmamak üzere ilgili kurumların denetimine açılabilecek. Riskli olarak belirlenen bazı platform ve uygulamalara erişim de engellenebilecek.

Acil Korunma Kararı İçin Hızlandırılmış Süreç

Akıl hastalığı, bağımlılık, davranışsal bağımlılık veya ağır tehlike oluşturan bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi ya da çevresi açısından ciddi risk oluşturduğu değerlendirilen çocuklar için hızlandırılmış koruma süreci uygulanabilecek.

Uzman doktor tarafından 24 saat içinde rapor hazırlanacak. Sağlık kuruluşu en geç 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak, üç kişilik sağlık kurulunun raporu ise en geç 48 saat içinde mahkemeye sunulacak.

Hakim de başvuru ve raporu değerlendirerek en geç 48 saat içerisinde karar verecek.

“Suça Sürüklenen Çocuk” İfadesi Değişiyor

Teklifle Çocuk Koruma Kanunu ve ilgili diğer kanunlarda kullanılan “suça sürüklenen çocuk” ifadesinin yerine “adli süreçteki çocuk” ifadesi getirilecek.

Ayrıca 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yapılması zorunlu hale gelecek. Daha büyük çocuklarda sosyal inceleme yapılmaması durumunda bunun gerekçesinin iddianamede veya mahkeme kararında açıklanması gerekecek.

Tedbir Kararına Uymayanlara Tazyik Hapsi

Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarına aykırı hareket eden anne, baba, vasi veya bakımından sorumlu kişiler hakkında çocuk hakimi tarafından 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi kararı verilebilecek.

Genel Kurulda Görüşülecek

TBMM Adalet Komisyonu Başkanı Cüneyt Yüksel, teklifin hazırlanmasında çocuğun üstün yararının esas alındığını belirterek düzenlemenin çocuk adalet sistemine önemli katkılar sağlayacağını söyledi.

Komisyonda kabul edilen teklif henüz yasalaşmış değil. Düzenleme, ilerleyen günlerde TBMM Genel Kurulunun değerlendirmesine sunulacak. Genel Kurulda kabul edilmesi ve Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanmasının ardından yürürlüğe girebilecek.