BAŞKASININKİNE ÖZENMEK: KIYAS

İnsan, ne zaman kendi sahip olduklarını görmezden gelip başkasının hayatına göz dikmeye başlarsa, işte o zaman huzurunu da yavaş yavaş kaybetmeye başlar. Çünkü kıyas, çoğu zaman insanın kendisine kurduğu görünmez bir tuzaktır. Başkasının sahip olduklarına bakarken kendi değerini unutmak, başkasının yolunu ölçerken kendi yolunu kaybetmek demektir. Oysa hayat, kimin bizden önde olduğunu hesaplamak için değil, kendi yolumuzda ne kadar ilerlediğimizi görmek için yaşanmalıdır.

Kıyasın insanlık tarihindeki ilk örneği bile düşündürücüdür. İslamî anlatıda şeytan, Âdem'e secde etme emrine karşı çıkarken kendisini Âdem ile kıyaslamış, yaratılışındaki farklılığı üstünlük gerekçesi sayarak kibirlenmiştir. "Ben ondan hayırlıyım" diyerek kendisini üstün görmüş, bu kıyasın sonucunda itaatsizliğe ve hüsrana sürüklenmiştir. Demek ki kıyas, insanı yalnızca mutsuzluğa değil, kibre, hasede ve hakikati görememeye de götürebilir. Başkasının değerini küçülterek kendini büyütmeye çalışmak, insanın kendi içindeki en büyük yenilgisidir.

Elbette başkalarından öğrenmek, başarılarından ilham almak güzeldir. Ancak ilham almakla özenmek, özenmekle kıskanmak arasında büyük bir fark vardır. Bugün sosyal medya bu farkı giderek ortadan kaldırıyor. Kimin nerede tatil yaptığı, hangi arabaya bindiği, ne giydiği, ne kazandığı, nasıl yaşadığı gözümüzün önünde. Fakat kimse uykusuz gecelerini, borçlarını, ailevi sorunlarını ve gözyaşlarını aynı iştahla paylaşmıyor. Biz başkasının birkaç dakikalık mutluluk görüntüsünü kendi hayatımızın bütün gerçekliğiyle karşılaştırıyoruz. Sonra da kendimizi eksik hissediyoruz.

Üstelik kıyasın bedeli yalnızca ruhsal değil, ekonomik de oluyor. Başkasında var diye alınan otomobiller, yenilenen mobilyalar, gösteriş uğruna yapılan harcamalar aile bütçelerini sarsıyor. İhtiyaçlar yerini arzulara, arzular yerini bitmeyen bir tüketim yarışına bırakıyor. Borçlar büyüyor, kredi kartları doluyor, huzur azalıyor. Bazen eşler birbirini başkalarının eşleriyle, anne babalar çocuklarını başka çocuklarla karşılaştırıyor. "Onda var, bende neden yok?" sorusu, zamanla aile içinde kırgınlıklara, tartışmalara, hatta ayrılıklara kadar uzanabiliyor. Bir ailenin mutluluğu başka bir ailenin yaşam standardıyla ölçülmeye başlandığında, sevginin yerini beklenti alıyor.

Çocuklarımızı da bu yarışın içine biz çekiyoruz. "Komşunun çocuğu başardı, sen neden başaramadın?" diyerek onların özgüvenini zedeliyoruz. Oysa her insanın yeteneği, imkânı, zamanı ve hayat hikâyesi farklıdır. Bir çiçeği başka bir çiçekten önce açmadı diye suçlamak ne kadar anlamsızsa insanları da aynı ölçüyle değerlendirmek o kadar yanlıştır.

Sokrates'in "Kendini bil" çağrısı, Yunus Emre'nin insanı kendi özüne yönelten hikmeti, tasavvufun nefis muhasebesi ve inancımızın şükür, kanaat, sabır ve tevekkül anlayışı aynı kapıya çıkar: İnsan önce kendisiyle yüzleşmelidir. Kanaat, daha iyisi için çalışmaktan vazgeçmek değil; elindekinin kıymetini bilerek daha iyisini üretmeye gayret etmektir.

Öyleyse başkalarının hayatını izlemeye ayırdığımız zamanı kendi hayatımızı güzelleştirmeye ayıralım. Kim ne almış, ne satmış, ne kazanmış, nereye gitmiş sorularını bir kenara bırakalım. Kendimize soralım: Bugün ne öğrendim, ne ürettim, kime faydam dokundu, dünden daha iyi ne yaptım?

Farkındaysak; başkasının sahip oldukları bizim eksikliğimiz, başarısı bizim yenilgimiz değildir. Elindekini küçümseyerek başkasınınkine özenen insan, bir gün dönüp baktığında kendi hayatında kaçırdığı güzellikleri fark eder. Başkalarıyla yarışmayı bırakıp kendimizle yarışmaya başladığımız gün, gerçek kazancın ne olduğunu anlayacağız