Üniversiteyi Bitirdiler, Mesleklerini Yapamıyorlar!

Türkiye'de üniversite eğitimi ile iş hayatı arasındaki ilişki, gençlerin gelecek planlarını doğrudan etkileyen önemli meselelerden biri olmaya devam ediyor. Yıllarca eğitim alarak diploma sahibi olan mezunların bir bölümü, eğitim gördükleri alanın dışında işlere yönelirken bazıları ise iş arama sürecinde uzun süre beklemek zorunda kalıyor. Üniversite mezunlarının istihdam durumunu anlamak için yalnızca iş sahibi olup olmadıklarına değil, yaptıkları işin aldıkları eğitimle ne kadar örtüştüğüne de bakılması gerekiyor.

DİPLOMA SAHİBİ OLMAK MESLEĞE BAŞLAMAK ANLAMINA GELMİYOR

Üniversite tercihi yapan öğrenciler, çoğu zaman mezuniyet sonrasında eğitim aldıkları alanda çalışmayı hedefliyor. Ancak iş gücü piyasasındaki ihtiyaçlar, mezun sayıları, bölgesel istihdam imkânları ve işverenlerin beklentileri bu hedefin gerçekleşmesinde belirleyici rol oynuyor.

Özellikle belirli alanlarda iş fırsatlarının sınırlı olması, mezunları farklı sektörlerde çalışmaya yöneltebiliyor. Bu durum, üniversite eğitiminin iş hayatındaki karşılığına ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor.

Eğitim alınan alanın dışında çalışmak her zaman zorunlu veya olumsuz bir tercih anlamına gelmese de mesleğini yapmak istediği hâlde uygun iş bulamayan mezunlar açısından önemli bir sorun oluşturuyor.

HANGİ BÖLÜMLERDE İŞ BULMAK DAHA ZOR?

Üniversite mezunlarının istihdam olanakları, tamamladıkları bölüme göre farklılık gösteriyor.

Sağlık, mühendislik, eğitim, sosyal bilimler, sanat ve diğer alanlarda mezunların iş bulma süreleri ile meslekleriyle uyumlu işlerde çalışma oranları aynı düzeyde değil.

Bu farklılıkların ortaya konulmasında Türkiye İstatistik Kurumunun yükseköğretim istihdam göstergeleri önemli bir veri kaynağı oluşturuyor.

Ancak bir bölümün istihdam oranının yüksek olması, o bölümden mezun olan herkesin doğrudan kendi mesleğinde çalıştığı anlamına gelmiyor. Bu nedenle kayıtlı istihdam oranı, ilk iş bulma süresi ve eğitim alanıyla meslek uyumu ayrı ayrı değerlendirilmelidir.

TÜİK VERİLERİ: LİSANS MEZUNLARINDA İSTİHDAM ORANI GERİLEDİ

Türkiye İstatistik Kurumunun 23 Temmuz 2026'da yayımladığı 2025 yılı Yükseköğretim İstihdam Göstergeleri, üniversite mezunlarının çalışma hayatına katılımına ilişkin dikkat çekici sonuçlar ortaya koydu.

Verilere göre lisans mezunlarının kayıtlı istihdam oranı 2024 yılında yüzde 75 iken 2025 yılında yüzde 73,9'a geriledi. Ön lisans mezunlarında ise aynı oran yüzde 66,4'ten yüzde 65,7'ye düştü.

Bununla birlikte kayıtlı istihdam dışında kalan herkesin işsiz olarak değerlendirilmesi doğru değil. Eğitime devam edenler, kayıt dışı çalışanlar ve farklı nedenlerle kayıtlı istihdamda bulunmayan kişiler de bu grupta yer alabiliyor.

İLK İŞİ BULMAK ORTALAMA 14,2 AY SÜRÜYOR

TÜİK'in 2025 yılı verilerine göre lisans mezunlarının ilk kayıtlı işlerini bulma süresi ortalama 14,2 ay olarak hesaplandı. Ön lisans mezunlarında ise bu süre 15,8 ay oldu.

Bölümler arasındaki farklar da dikkat çekti. Dil ve konuşma terapisi mezunlarında ortalama ilk iş bulma süresi 2,4 ay, tıp mezunlarında 3,9 ay ve özel eğitim öğretmenliği mezunlarında 4,4 ay olarak kaydedildi.

Bu sonuçlar, mezuniyet sonrasında iş hayatına geçişin her bölüm için aynı hızda gerçekleşmediğini gösteriyor.

İŞ BULMAK BAŞKA, KENDİ MESLEĞİNİ YAPMAK BAŞKA

Üniversite mezunlarının karşı karşıya kaldığı bir diğer mesele ise eğitim aldıkları alanla yaptıkları iş arasındaki uyum.

Bir mezunun sigortalı olarak çalışması, mutlaka eğitimini aldığı mesleği yaptığı anlamına gelmiyor. Dolayısıyla istihdam oranları tek başına üniversite eğitiminin iş piyasasındaki karşılığını açıklamaya yetmiyor.

Bu noktada mezunların hangi sektörlerde çalıştığı, eğitimleriyle bağlantılı görevlerde bulunup bulunmadığı ve aldıkları ücretler de önem kazanıyor.

ÜNİVERSİTE TERCİHLERİNDE İSTİHDAM VERİLERİ ÖNEM KAZANIYOR

Yükseköğretim tercih döneminde adayların yalnızca üniversitelerin başarı sıralamalarını değil, bölümlerin mezuniyet sonrası istihdam göstergelerini de incelemesi önem taşıyor.

TÜİK verilerinde 2025 yılında kayıtlı istihdam oranı en yüksek lisans bölümü yüzde 95,5 ile tıp oldu. Tıp bölümünü yüzde 90,8 ile özel eğitim öğretmenliği, yüzde 89,9 ile havacılık elektrik ve elektroniği izledi.

Ancak bu oranlar, her mezunun aynı koşullarda iş bulacağını veya benzer ücretler kazanacağını garanti etmiyor.

DİPLOMANIN İŞ HAYATINDAKİ KARŞILIĞI TARTIŞILIYOR

Üniversite mezunlarının istihdamı konusunda ortaya çıkan tablo, yükseköğretim ile iş gücü piyasası arasındaki ilişkinin çok yönlü değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

Mezunların ilk işlerini bulma süreleri, çalışma alanları ve mesleki uyumları birlikte incelendiğinde, diploma sahibi olmanın tek başına istenilen mesleğe ulaşmak için yeterli olmadığı görülüyor.

Bu nedenle üniversite eğitiminin istihdamla ilişkisi, yalnızca kaç kişinin çalıştığı üzerinden değil, mezunların hangi işlerde ve hangi koşullarda çalıştığı üzerinden de ele alınmayı gerektiriyor.