Türkiye’nin Yerli Rubidyum Atomik Saati RAFS Uzaya Fırlatıldı

Türkiye’nin uydu tabanlı konumlama ve zamanlama teknolojilerinde dışa bağımlılığını azaltmayı hedefleyen önemli projelerden biri uzaya taşındı. Yerli imkânlarla geliştirilen Rubidyum Atomik Saati, SpaceX’in Transporter-17 görevi kapsamında alçak Dünya yörüngesine gönderildi. Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, atomik saati taşıyan uzay aracından ilk sinyalin başarıyla alındığını açıkladı.

SpaceX’e ait Falcon 9 roketi, Transporter-17 görevi kapsamında 7 Temmuz 2026’da ABD’nin Kaliforniya eyaletindeki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü’nden fırlatıldı. Küçük uydu paylaşım göreviyle aralarında Türkiye’nin RAFS Küp Uydusu’nun da bulunduğu 81 yük uzaya taşındı.

Yerli Kurumların İş Birliğiyle Geliştirildi

Rubidyum Atomik Saati Geliştirme Projesi, Türkiye Uzay Ajansı öncülüğünde hayata geçirildi. Projenin ana teknik sorumluluğunu TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü üstlenirken, TÜBİTAK UZAY ve İTÜNOVA da geliştirme çalışmalarına katkı sundu.

Türkiye Uzay Ajansı, projeyi Milli Uzay Programı’nın stratejik hedeflerinden Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi’nin en önemli alt bileşenlerinden biri olarak tanımlıyor. RAFS projesiyle uydu sistemlerinde kullanılabilecek yerli ve yüksek hassasiyetli bir frekans standardının geliştirilmesi amaçlanıyor.

Projenin uzaya gönderilen sürümü, bir küp uydu üzerinde görev yapacak. Sistemden alınacak ölçümlerle atomik saatin titreşim, sıcaklık değişimleri, radyasyon ve vakum gibi zorlu uzay koşullarındaki performansı incelenecek.

Atomik Saat Nasıl Çalışıyor?

Atomik saatler, klasik saatlerde kullanılan mekanik hareketler veya kuvars kristalleri yerine atomların enerji seviyeleri arasındaki son derece kararlı geçiş frekanslarını referans alıyor.

RAFS sisteminde kullanılan rubidyum atomunun referans frekansı saniyede 6 milyar 834 milyon 682 bin 610 salınım olarak hesaplanıyor. Bu değişmeyen frekans, zamanın çok yüksek hassasiyetle ölçülmesini mümkün kılıyor.

Atomik saatlerdeki çok küçük bir zamanlama hatası bile uydu tabanlı konum belirleme sistemlerinde metrelerce sapmaya yol açabiliyor. Bu nedenle yüksek hassasiyetli atomik saatler; navigasyon, haberleşme, finans, savunma, enerji şebekeleri ve bilimsel araştırmalar açısından kritik önem taşıyor.

İlk Sinyal Başarıyla Alındı

Sanayi ve Teknoloji Bakanı Mehmet Fatih Kacır, fırlatmanın ardından yaptığı açıklamada RAFS’ın başarıyla uzaya ulaştığını ve uzay aracından ilk sinyalin alındığını bildirdi.

İlk sinyalin alınması, uydunun temel haberleşme sistemlerinin çalıştığını gösteren kritik aşamalardan biri olarak değerlendiriliyor. Bundan sonraki süreçte uydu üzerindeki alt sistemler sırayla devreye alınacak ve atomik saatin yörünge testlerine başlanacak.

Uzay ortamından gönderilecek veriler, Türkiye’deki yer istasyonları ve proje ekipleri tarafından takip edilecek. Ölçüm sonuçları doğrultusunda sistemin zaman kararlılığı, frekans doğruluğu ve uzun süreli çalışma kapasitesi analiz edilecek.

Bölgesel Konumlama Sistemi İçin Kritik Teknoloji

RAFS, Türkiye’nin geliştirmeyi hedeflediği Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi bakımından kritik bir altyapı niteliği taşıyor.

Uydu tabanlı konumlama sistemleri, bir kullanıcının bulunduğu noktayı hesaplayabilmek için farklı uydulardan gönderilen zaman sinyallerini karşılaştırıyor. Bu sinyallerin doğruluğunu ise uydular üzerindeki atomik saatler belirliyor.

Türkiye’nin kendi atomik saat teknolojisine sahip olması; gelecekte kurulabilecek yerli konumlama sistemlerinde yüksek hassasiyetli zaman bilgisinin millî kaynaklarla üretilmesine imkân sağlayacak.

Bu teknolojinin olgunlaşmasıyla Türkiye’nin yabancı navigasyon altyapılarına olan bağımlılığının azaltılması, stratejik ve sivil uygulamalarda daha güvenilir zamanlama hizmeti sunulması hedefleniyor.

Haberleşme ve Uydu Sistemlerine Katkı Sağlayacak

Uzayda gerçekleştirilecek doğrulama çalışmalarından elde edilen sonuçlar yalnızca konum belirleme sistemlerinde kullanılmayacak.

RAFS verilerinin haberleşme uyduları, uydu senkronizasyonu, frekans aktarımı, bilimsel uzay görevleri ve yüksek hassasiyet gerektiren teknolojilerin geliştirilmesine katkı sunması bekleniyor.

Özellikle uydu ağlarında farklı sistemlerin aynı zaman ölçeğinde çalışması gerekiyor. Atomik saatler, veri aktarımının doğru sırayla yapılmasını ve sistemlerin birbiriyle eş zamanlı şekilde çalışmasını sağlıyor.

Transporter-17 ile Yörüngeye Taşındı

RAFS Küp Uydusu, SpaceX’in çok sayıda küçük uyduyu aynı roketle uzaya taşıdığı Transporter-17 paylaşım göreviyle fırlatıldı.

Falcon 9 roketiyle gerçekleştirilen görev, 81 farklı yükü alçak Dünya yörüngesine ulaştırdı. Transporter görevleri; üniversitelerin, kamu kurumlarının ve özel şirketlerin geliştirdiği küçük uyduların daha düşük maliyetlerle uzaya gönderilmesini sağlıyor.

Görev listesindeki bilgilere göre RAFS Küp Uydusu, fırlatmanın ardından belirlenen yörüngede taşıyıcı sistemden ayrıldı. Uydudan sinyal alınmasıyla görevin ilk operasyon aşaması tamamlandı.