Tarihin En Eski Ülkeleri: Geçmişleri Binlerce Yıl Öncesine Uzanıyor

Bugün dünya haritasında gördüğümüz ülkelerin büyük bölümü modern sınırlarına son birkaç yüzyılda kavuştu. Ancak bazı ülkelerin devlet geleneği ve siyasi geçmişi binlerce yıl öncesine kadar uzanıyor. İran, Çin, Japonya ve Yunanistan gibi ülkeler dünyanın en köklü uygarlıklarına ev sahipliği yaparken, San Marino kesintisiz bağımsız devlet geleneğiyle ayrı bir yerde duruyor.

“Dünyanın en eski ülkesi hangisi?” sorusunun ise tek bir cevabı yok. Çünkü bir ülkenin yaşı; ilk devletin kurulmasına, uygarlık geçmişine, hanedan sürekliliğine veya modern devletin kuruluşuna göre hesaplanabiliyor.

İran

Dünyanın en eski devlet geleneklerinden biri bugünkü İran topraklarında ortaya çıktı.

Bölgenin tarihi çok daha eski dönemlere uzansa da Pers İmparatorluğu'nun yükselişi özellikle MÖ 6. yüzyılda Ahamenişler döneminde hızlandı.

II. Kiros tarafından kurulan Ahameniş İmparatorluğu, antik dünyanın en büyük siyasi güçlerinden biri haline geldi.

Pers kültürü ve İran kimliği, farklı hanedanlar ve yönetimler altında yüzyıllar boyunca varlığını sürdürdü.

Çin

Yaklaşık 4 bin yıllık yazılı ve siyasi geçmişiyle Çin, dünyanın en eski uygarlık merkezlerinden biri.

Çin tarihindeki erken hanedanlardan Shang'ın varlığı arkeolojik ve yazılı bulgularla güçlü biçimde belgelenirken, MÖ 221 yılında Qin Shi Huang'ın Çin'i siyasi olarak birleştirmesi ülke tarihinin en önemli dönüm noktalarından biri oldu.

Hanedanlar değişmesine rağmen Çin'in kültürel ve siyasi kimliği binlerce yıl boyunca devam etti.

Mısır

İnsanlık tarihinin en önemli uygarlıklarından Mısır'ın birleşik devlet geçmişi yaklaşık MÖ 3100'e kadar götürülüyor.

Yukarı ve Aşağı Mısır'ın tek yönetim altında birleşmesiyle başlayan firavunlar dönemi yaklaşık üç bin yıl boyunca dünya tarihini etkiledi.

Piramitler, tapınaklar ve hiyeroglif yazısı bugün hâlâ Antik Mısır uygarlığının ulaştığı seviyeyi gözler önüne seriyor.

Ancak bugünkü Mısır devletinin siyasi yapısı ile Antik Mısır arasında kesintisiz bir devlet devamlılığı bulunduğunu söylemek tarihsel açıdan doğru değil.

Yunanistan

Batı uygarlığının şekillenmesinde büyük rol oynayan Yunanistan'ın tarihi de binlerce yıl öncesine dayanıyor.

Antik Yunan dünyası tek bir merkezi ülke yerine Atina, Sparta ve Korint gibi şehir devletlerinden oluşuyordu.

Felsefe, demokrasi, matematik, tiyatro ve sanat alanlarında ortaya çıkan düşünceler dünya tarihini derinden etkiledi.

Modern Yunan devleti ise 19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu'ndan bağımsızlığını kazanmasının ardından ortaya çıktı.

Japonya

Japonya, dünyanın en eski monarşi geleneklerinden birine sahip olmasıyla dikkat çekiyor.

Geleneksel Japon anlatısında ülkenin kuruluşu MÖ 660 yılına ve İmparator Jimmu'ya dayandırılıyor.

Ancak bu tarihin önemli ölçüde mitolojik geleneğe dayandığını belirtmek gerekiyor. Japonya'daki tarihsel olarak doğrulanabilir merkezi siyasi yapılanma daha sonraki yüzyıllarda belirginleşiyor.

Buna rağmen Japon imparatorluk kurumu, tarihsel sürekliliği açısından dünyada özel bir konuma sahip.

Etiyopya

Afrika'nın en eski siyasi ve kültürel merkezlerinden biri Etiyopya.

Bölgedeki devlet gelenekleri antik çağlara kadar uzanırken Aksum Krallığı, milattan sonraki ilk yüzyıllarda Afrika'nın en güçlü devletlerinden biri haline geldi.

Etiyopya, Afrika'daki sömürgecilik döneminde bağımsızlığını büyük ölçüde korumasıyla da kıtanın siyasi tarihinde ayrı bir yere sahip.

Hindistan

Hindistan, dünyanın en eski uygarlık merkezlerinden birine ev sahipliği yapıyor.

İndus Vadisi Uygarlığı'nın geçmişi MÖ 3. binyıla kadar uzanıyor. Harappa ve Mohenjo-daro gibi gelişmiş kentler dönemin en dikkat çekici yerleşimleri arasında bulunuyordu.

Ancak antik uygarlık geçmişi ile günümüz Hindistan Cumhuriyeti'nin kuruluşunu birbirinden ayırmak gerekiyor. Modern Hindistan, 1947 yılında İngiliz yönetiminden bağımsızlığını kazandı ve 1950'de cumhuriyet oldu.

Ermenistan

Kafkasya'nın en eski tarihsel topluluklarından birine ev sahipliği yapan Ermenistan'ın devlet geleneği de antik çağlara uzanıyor.

Bölgedeki Urartu ve sonraki Ermeni krallıkları, Anadolu ile Kafkasya arasındaki siyasi tarihte önemli rol oynadı.

Ermenistan ayrıca Hristiyanlığı devlet dini olarak benimseyen ilk ülkelerden biri olarak tarih literatüründe önemli bir yere sahip.

San Marino

Avrupa'daki küçük devlet San Marino, konu kesintisiz bağımsız devlet geleneğine geldiğinde dünyanın en dikkat çekici örneklerinden biri.

Geleneksel kuruluş tarihi MS 301 olarak kabul ediliyor.

İtalya topraklarıyla çevrili olan San Marino, yüzyıllar boyunca siyasi varlığını korumayı başararak bugün dünyanın en eski cumhuriyetlerinden biri olarak kabul ediliyor.

Portekiz

Avrupa'nın en eski sınır ve devlet geleneklerinden birine sahip ülkelerinden biri de Portekiz.

Portekiz Krallığı 12. yüzyılda ortaya çıktı ve ülkenin sınırları Orta Çağ'da büyük ölçüde şekillendi.

Bu özelliğiyle Portekiz, Avrupa'nın en eski ulus devletlerinden biri olarak sık sık gösteriliyor.

Peki dünyanın en eski ülkesi hangisi?

Sorunun cevabı tamamen kullanılan kritere bağlı.

Antik uygarlık ve erken merkezi devlet oluşumu dikkate alındığında Mısır, İran ve Çin öne çıkıyor.

Kesintisiz bağımsız siyasi yapı ve cumhuriyet geleneği dikkate alındığında ise San Marino, MS 301'e dayandırılan kuruluş tarihiyle en güçlü adaylardan biri.

Japonya ise geleneksel kuruluş tarihi ve imparatorluk hanedanının uzun süreli devamlılığıyla farklı bir kategori oluşturuyor.

Bu nedenle ülkeleri yalnızca kuruluş yıllarını yan yana koyarak “en eskiden en yeniye” sıralamak tarihsel açıdan yanıltıcı olabiliyor.

Türkiye bu listede nerede?

Anadolu, dünyanın en eski yerleşim ve uygarlık merkezlerinden biri olsa da Türkiye Cumhuriyeti 29 Ekim 1923'te kuruldu.

Buna karşılık Türkiye'nin siyasi ve kültürel geçmişi Selçuklu ve Osmanlı devletleri üzerinden çok daha eski dönemlere uzanıyor. Anadolu'nun tarihi ise Hititler, Frigler, Lidyalılar, Urartular, Roma ve Bizans gibi çok sayıda uygarlığı kapsıyor.

Dolayısıyla “Anadolu'nun tarihi” ile “Türkiye Cumhuriyeti'nin yaşı” birbirinden farklı kavramlar olarak değerlendiriliyor.