Konya Aydınlar Ocağı'nda İngiliz ajan Gertrude Bell'in hayatı ve faaliyetleri anlatıldı

Konya Aydınlar Ocağı tarafından düzenlenen Selçuklu Salı Sohbetleri kapsamında bu hafta, Konevi Derneği salonunda gerçekleştirilen etkinlikte İngiliz arkeolog ve casus Gertrude Bell'in yaşamı ele alındı. Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü'nün açılış konuşmasıyla başlayan programda, araştırmacı gazeteci Murat Sarıbaş, seyahatleri ve arkeolojik çalışmalarıyla Orta Doğu'nun şekillenmesinde rol oynayan ve yüz yıl önce hayatını kaybeden Bell'in yaşam öyküsünü paylaştı.

Orta Doğu Sınırlarını Çizen İngiliz İstihbarat Şefi

Açılış konuşmasında Gertrude Bell'in tarihsel rolüne değinen Aydınlar Ocağı Başkanı Dr. Mustafa Güçlü, Osmanlı Devleti'nin parçalanmasında bu ismin oynadığı role vurgu yaptı. Güçlü, Bell'in İngiliz dış istihbaratının Orta Doğu masası şefliğini yürüttüğünü belirterek, günlüğünde yer alan "Bugün sabaha kadar Irak'ın güney sınırlarını belirlemekle vakit geçirdim, çok yorgunum" şeklindeki ifadesini aktardı. Ayrıca onun Lawrence gibi yüzlerce ajanın yetişmesinde görev aldığını dile getirdi.

Programda sunum yapan araştırmacı gazeteci Murat Sarıbaş, Bell'in 14 Temmuz 1868 tarihinde İngiltere'nin Durham Kontluğu'nda doğduğunu söyledi. Üç yaşındayken annesini kaybeden Bell'in eğitim hayatına Londra'da devam ettiğini kaydeden Sarıbaş, Oxford Üniversitesi Tarih Bölümünü birincilikle bitiren ilk kadın unvanını aldığını ifade etti. Sarıbaş ayrıca, Bell'in 1902 yılında Alp Dağları'nda gerçekleştirdiği tırmanışlarda on yeni rota keşfettiğini ve bu başarısı nedeniyle bir zirveye onun adının verildiğini belirtti.

Anadolu Seyahatleri ve Konya-Karaman Bölgesindeki Kazılar

İran'ın başkenti Tahran'da büyükelçi olarak görev yapan amcasının yanına gitmesiyle Orta Doğu'ya ilgi duymaya başlayan Bell'in, burada Farsçayı "Hafız Divanı" eserini çevirecek düzeyde öğrendiğini belirten Sarıbaş, sonrasında Anadolu'ya yöneldiğini kaydetti. Bell'in 1905, 1907 ve 1909 yıllarında gerçekleştirdiği seyahatlerde İstanbul'dan Mersin'e, İzmir'den Diyarbakır'a kadar pek çok şehri at ve deve sırtında gezerek tarihi eserleri fotoğrafladığını bildirdi.

Binbir Kilise Kazısı ve Duygusal İlişkileri

Seyahatleri esnasında arkeolojik çalışmalara ağırlık veren Bell'in, 1907 yılında Konya-Karaman sınırındaki Karadağ'da yer alan Binbir Kilise bölgesinde İskoç arkeolog Prof. Dr. William Ramsey ile kazılar yürüttüğünü anlatan Sarıbaş, Konya'da bulunduğu sürede çektiği fotoğraflara değindi. Bell'in Konya Konsolosu ve Askeri Ataşesi Binbaşı Charles Doughty-Wylie ile mektuplar üzerinden anlaşılan duygusal bir bağ kurduğunu aktaran Sarıbaş, bu subayın daha sonra yarbay rütbesiyle katıldığı Çanakkale Savaşı'nda keskin nişancı tarafından vurularak öldürüldüğünü dile getirdi.

Gertrude Bell'in Arap aşiretlerini yakından tanıyarak bölgede uzmanlaştığını belirten Sarıbaş, sinema ve kitaplarda popülerleştirilen Lawrence'ın aksine, Arap ayaklanmasının arkasındaki asıl planlayıcının Bell olduğunu söyledi. Sömürgeler Bakanı Winston Churchill ile Kahire'de çekilen fotoğraftaki tek kadın olan Bell'in, Faysal'ı kral yapacak kadar bölge siyasetinde belirleyici olduğunu ve "Irak'ın Taçsız Kraliçesi" olarak anıldığını kaydetti. Osmanlı sonrasında İngiltere yerine Bağdat'ta kalmayı tercih eden Bell'in, 12 Temmuz 1926'da yüksek dozda uyku hapı alarak hayatını kaybettiğini hatırlatan Sarıbaş, kendisinin de Bell'in çektiği tarihi bölgelerin güncel hallerini fotoğraflamaya yönelik çalışmalarını sürdürdüğünü belirterek sözlerini tamamladı.