İsrail’in Suriye stratejisinde Türkiye hesabı: Uzmanlardan dikkat çeken uyarı

İsrail’in Suriye’deki askerî ve siyasi etkisini artırırken Türkiye’nin bölgedeki rolünü sınırlandırmaya yönelik yaklaşımı, İsrail’deki güvenlik çevrelerinde de tartışılmaya başlandı. İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü (INSS) bünyesinde hazırlanan bir analizde, Türkiye’nin Suriye’deki varlığını tamamen ortadan kaldırmayı hedefleyen sert bir politikanın beklenenin aksine Ankara’nın etkisini daha da güçlendirebileceği değerlendirmesi yapıldı.

Analizde, Suriye’deki yeni siyasi ve güvenlik dengelerinin yalnızca askerî operasyonlarla şekillendirilemeyeceğine dikkat çekildi. İsrail’in Türkiye’nin bölgedeki bütün faaliyetlerini aynı çerçevede ele almak yerine, kendi güvenliği açısından doğrudan risk oluşturabilecek alanları belirlemesi ve politikasını buna göre şekillendirmesi gerektiği savunuldu.

İsrail’in Türkiye planı neden tartışılıyor?

Suriye’de Beşşar Esad yönetiminin Aralık 2024’te devrilmesinin ardından bölgede yeni bir siyasi ve askerî süreç başladı. Bu dönemde İsrail’in Suriye’deki operasyonları ve güvenlik politikaları da bölgesel dengelerin önemli başlıklarından biri hâline geldi.

INSS araştırmacıları Amal Hayek ve Carmit Valensi tarafından ele alınan değerlendirmede, Türkiye’nin Suriye’deki varlığının farklı boyutları bulunduğu vurgulandı. Suriye’deki devlet kurumlarına yönelik teknik destek, eğitim faaliyetleri ve tesislerin yenilenmesi gibi çalışmalarla askerî komuta-kontrol altyapısının oluşturulmasının birbirinden ayrı değerlendirilmesi gerektiği belirtildi.

Analizde öne çıkan temel görüş, Türkiye’nin Suriye’deki etkisini bütünüyle sona erdirmeyi hedefleyen bir yaklaşımın İsrail açısından yeni güvenlik sorunları doğurabileceği yönünde oldu.

Sert politika Şam’ı Ankara’ya yaklaştırabilir

Değerlendirmede, İsrail’in Suriye ordusunun yeniden yapılanmasını tamamen engellemeye çalışmasının Şam yönetimini güvenlik ve askerî alanlarda Türkiye ile daha yakın iş birliğine yöneltebileceği uyarısı yapıldı.

Bu ihtimalin, İsrail’in Türkiye’nin etkisini azaltma hedefiyle çelişebileceği ifade edildi. Analize göre, Türkiye’nin Suriye’deki faaliyetlerini tümüyle ortadan kaldırmaya odaklanmak yerine, İsrail’in güvenliği açısından risk oluşturabilecek unsurların belirlenmesi ve bu alanlarda dengeli bir politika izlenmesi daha gerçekçi bir yaklaşım olabilir.

Uzmanların değerlendirmesinde, diplomatik bir yol haritasıyla desteklenmeyen askerî operasyonların da önemli riskler taşıdığına dikkat çekildi. Operasyonel açıdan sınırlı fayda sağlayabilecek hedeflere yönelik saldırıların, tarafları istemedikleri doğrudan bir çatışmanın içine çekebileceği belirtildi.

Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki konumu da gündemde

Analizde Türkiye’nin Suriye’nin kuzeyindeki faaliyetlerinin yanı sıra Doğu Akdeniz’deki deniz gücü de ele alındı. Türkiye’nin bölgedeki coğrafi konumu ve deniz gücünün, Suriye kıyıları çevresindeki güç dengeleri bakımından önemli olduğu değerlendirmesi yapıldı.

Suriye’deki askerî ve siyasi gelişmelerin yalnızca kara sahasındaki hareketlilik üzerinden okunamayacağına işaret edilirken, Doğu Akdeniz’deki deniz unsurlarının da bölgesel hesaplamalarda etkili olabileceği vurgulandı.

Bu çerçevede Türkiye’nin Suriye’deki varlığını sınırlamaya yönelik adımların, bölgenin genel güvenlik dengeleri ve denizlerdeki güç dağılımı üzerindeki olası sonuçlarının da dikkate alınması gerektiği belirtildi.

Güney Suriye İsrail açısından kritik bölge

INSS değerlendirmesinde, İsrail sınırına yakın güney Suriye özel bir başlık olarak öne çıktı. Analizde, İsrail’in güvenlik kaygılarının özellikle sınır çevresinde doğrudan tehdit oluşturabilecek unsurlara odaklanması gerektiği görüşü dile getirildi.

Buna karşılık Türkiye’nin Suriye’deki tüm faaliyetlerini hedef alan geniş kapsamlı bir politikanın, İsrail’in karşı karşıya olduğu güvenlik sorunlarını daha karmaşık hâle getirebileceği ifade edildi.

Bu yaklaşım, Suriye’deki gelişmelerin yalnızca Türkiye ve İsrail arasındaki rekabet üzerinden değil, Şam yönetiminin tercihleri ve bölgesel güvenlik ilişkileriyle birlikte değerlendirilmesi gerektiğine işaret ediyor.

İsrail’in Suriye’de kalıcı askerî varlığı tartışılıyor

Analizde, İsrail’in Suriye’de uzun süreli askerî varlık sürdürmesinin tek başına kalıcı bir güvenlik çözümü sağlamayabileceği de kaydedildi. Şam yönetimiyle güvenlik düzenlemeleri konusunda görüşmeler yürütülmesinin önemine dikkat çekildi.

İsrail’in Suriye’deki adımlarının istikrarsızlığı artırdığı yönündeki algının güçlenmesi durumunda, Golan Tepeleri meselesinin yeniden uluslararası gündemin üst sıralarına taşınabileceği değerlendirmesi yapıldı.

Ayrıca İsrail’in, 1974 tarihli Kuvvetlerin Ayrıştırılması Anlaşması kapsamında belirlenen hatlara dönmesi yönünde bölgesel ve uluslararası baskıyla karşılaşabileceği ihtimali de analizde gündeme getirildi.

Tampon bölge İsrail için diplomatik koz mu?

Değerlendirmede İsrail’in Suriye’deki tampon bölgeyi yalnızca güvenlik amacıyla değil, Şam yönetimiyle yürütülebilecek müzakerelerde bir koz olarak da kullanabileceği görüşüne yer verildi.

Ancak bu yaklaşımın uzun vadede İsrail’e ne ölçüde kazanç sağlayacağı konusunda belirsizlikler bulunduğu belirtildi. Washington yönetiminin İsrail’in tampon bölgedeki varlığına ilişkin tutumunun değişmesi veya geri çekilme yönünde baskı oluşması hâlinde, Tel Aviv’in elindeki pazarlık imkânlarının azalabileceği değerlendirildi.

Analizin genel çerçevesi, Suriye’deki yeni düzenin askerî hamlelerin yanı sıra diplomasi, güvenlik iş birliği ve bölgesel güç dengeleriyle şekilleneceğine işaret ediyor. Türkiye’nin Suriye’deki rolünü bütünüyle ortadan kaldırmayı hedefleyen bir stratejinin ise İsrail’in güvenlik hedefleri bakımından beklenmedik sonuçlar doğurabileceği savunuluyor.