Erdoğan’dan BM’de reform mesajı: 5 temel prensip açıkladı

Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun 81. oturumunda küresel sistemin geleceğine ilişkin 5 maddelik reform çerçevesi açıkladı. New York’taki BM Genel Kurulu’nda konuşan Erdoğan, uluslararası hukukun herkese eşit uygulanması, bölgesel sahiplenmenin güçlendirilmesi, açık diplomasinin esas alınması, gelir adaletsizliğiyle mücadele ve teknolojide yeni engeller oluşturulmaması gerektiğini söyledi.

Erdoğan, konuşmasının önemli bölümünde Gazze’deki insani duruma ve Filistin meselesine de değinirken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısının küresel sorunlara çözüm üretmekte yetersiz kaldığını savundu. Cumhurbaşkanı, uzun süredir dile getirdiği “Dünya 5’ten büyüktür” yaklaşımı kapsamında reform çağrısını yineledi.

BM’DE 5 MADDELİK ÇERÇEVE

Erdoğan’ın açıkladığı beş temel prensibin ilk sırasında uluslararası hukukun herkese eşit uygulanması yer aldı.

İkinci olarak krizlerin çözümünde bölgesel sahiplenmenin güçlendirilmesi gerektiğini belirten Erdoğan, üçüncü maddede açık diplomasinin yeniden temel hale getirilmesi çağrısında bulundu.

Dördüncü başlık gelir adaletsizliğiyle mücadele olurken, beşinci maddede ise teknolojik gelişmelerin ülkeler arasında yeni engeller oluşturmaması gerektiğine dikkat çekildi.

“DÜNYA 5’TEN BÜYÜKTÜR” MESAJI

Cumhurbaşkanı Erdoğan, BM Güvenlik Konseyi’nin mevcut yapısının reforme edilmesi gerektiğini de konuşmasının merkezine taşıdı.

Erdoğan, 190’dan fazla ülkenin iradesinin beş daimi üyenin kararları karşısında sınırlanmasının adil ve güven verici bir sistem oluşturmadığını savundu. BM Güvenlik Konseyi’nde veto imtiyazının kaldırılması gerektiğini belirten Erdoğan, reformun yalnızca yeni daimi üyeler eklenmesiyle sınırlı kalmaması gerektiğini ifade etti.

Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın 22 Eylül’de yayımlanan makalesinde de benzer şekilde, Güvenlik Konseyi’nin daha geniş temsil anlayışına kavuşması ve veto yetkisinin kaldırılması gerektiği belirtildi.

GAZZE VE FİLİSTİN VURGUSU

Erdoğan’ın New York’taki konuşmasında Gazze de önemli başlıklardan biri oldu.

Filistin meselesine ilişkin değerlendirmelerde bulunan Erdoğan, Gazze’deki insani tablonun uluslararası toplum açısından ciddi bir sınav oluşturduğunu belirtti. Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas’ın iki yıldır BM Genel Kurulu’nda yer alamamasına da değinen Erdoğan, 1967 sınırları temelinde, başkenti Doğu Kudüs olan bağımsız Filistin devletinin kurulmasına yönelik desteğini yineledi.

Cumhurbaşkanı ayrıca Filistin devletini henüz tanımayan ülkelere tutumlarını gözden geçirmeleri çağrısında bulundu.

SURİYE, UKRAYNA VE KIBRIS MESAJI

Erdoğan, BM Genel Kurulu’ndaki konuşmasında küresel ve bölgesel gelişmelere ilişkin de değerlendirmelerde bulundu.

Suriye’nin istikrara kavuşması gerektiğini belirten Erdoğan, Rusya-Ukrayna savaşının Ukrayna’nın toprak bütünlüğü temelinde sona ermesi gerektiğini ifade etti. Karadeniz’de ticari gemilerin hedef alınmasına yönelik gelişmelerin de kabul edilemez olduğunu söyledi.

Kıbrıs konusunda ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin tanınması, izolasyonların sona erdirilmesi ve Kıbrıs Türk halkının egemen eşitliğinin tanınması yönündeki çağrısını yineledi.

REFORM ÇAĞRISININ MERKEZİNDE VETO YETKİSİ VAR

Erdoğan’ın BM reformuna ilişkin açıklamalarının yalnızca Genel Kurul konuşmasıyla sınırlı olmadığı görülüyor. Cumhurbaşkanı, bir gün önce yayımlanan Bloomberg makalesinde de BM Güvenlik Konseyi’nin İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki yapıyı yansıttığını ve küresel karar alma mekanizmalarının bugünün şartlarına uyarlanması gerektiğini belirtti.

Erdoğan’ın önerdiği yaklaşımda Genel Kurul’un yetkilerinin güçlendirilmesi ve Güvenlik Konseyi üyelerinin belirli süreler için dönüşümlü olarak seçilmesi de bulunuyor. Bu modelin Konsey’in Genel Kurul karşısındaki hesap verebilirliğini artırması gerektiği savunuluyor.

Böylece Erdoğan’ın BM Genel Kurulu’ndaki konuşması, Gazze ve bölgesel krizlerin yanı sıra Birleşmiş Milletler’in karar alma yapısının değiştirilmesine yönelik uzun süredir dile getirdiği reform çağrısının da devamı niteliğinde oldu.