DOA Sistemi Ham Madde İthalatını Yüzde 40’a Kadar Azaltacak

Türkiye genelinde yaygınlaştırılan Depozitosu Olan Ambalajlar Sistemi’nin, içecek ambalajı ham maddesi ithalatını yüzde 35 ile 40 arasında azaltması hedefleniyor. DOA Sistemi sayesinde geri kazanılan PET, cam ve alüminyumun yeniden üretime kazandırılmasıyla cari açığa yıllık en az 600 milyon dolarlık katkı sağlanması bekleniyor.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlı Türkiye Çevre Ajansı Başkanı Nurullah Öztürk, sistemin üreticiden tüketiciye, iade noktalarından geri dönüşüm tesislerine kadar tüm süreci dijital olarak takip ettiğini açıkladı.

Türkiye’de her yıl yaklaşık 25 milyar içecek ambalajının atık haline geldiğine dikkat çeken Öztürk, bu ambalajların önemli bir bölümünün geri kazanılamaması nedeniyle hem doğal kaynakların tüketildiğini hem de ekonomik değeri yüksek ham maddelerin kaybedildiğini söyledi.

20 Milyon Ambalaj İade Edildi

DOA Sistemi’nin ulusal entegrasyon sürecinde önemli bir aşamaya ulaşıldığını belirten Öztürk, 482 yetkilendirilmiş içecek üreticisinin sisteme dahil olduğunu bildirdi.

Sistemde kayıtlı ambalajlı içecek sayısının 3 bin 673’e ulaştığını açıklayan Öztürk, ilk 10 günlük uygulama döneminde vatandaşlar tarafından yaklaşık 20 milyon ambalajın iade edildiğini kaydetti.

Mobil uygulamaya kayıtlı kullanıcı sayısının ise 2 milyonu aştığı belirtildi. Vatandaşlar, DOA logosu bulunan uygun ambalajları depozito iade makinelerine veya manuel iade noktalarına teslim ederek ambalaj başına 1 lira teşvik bedeli alabiliyor.

Hedef 20 Bin Depozito İade Makinesi

Sistemin ülke çapındaki entegrasyonuna yaklaşık 2 bin 500 depozito iade makinesiyle başlandı. Sistemin tam olarak olgunlaşmasının ardından Türkiye genelindeki makine sayısının 20 bine çıkarılması planlanıyor.

Depozito iade makinelerinin yanında manuel teslim noktalarının da yaygınlaştırılması hedefleniyor. Buna göre 2026 yılı sonuna kadar en az 10 bin, 2027 yılı sonuna kadar ise yaklaşık 30 bin manuel iade noktası oluşturulacak.

Marketler, bakkallar ve büfelerin yıl sonuna kadar kademeli biçimde sisteme dahil edilmesi planlanırken, otel, restoran ve kafelerin de Depozito Bilgi Yönetim Sistemi üzerinden kayıtlarını tamamlaması bekleniyor.

Finansmanı Üreticiler Sağlayacak

DOA Sistemi’nin kamu bütçesinden karşılanmadığını vurgulayan Öztürk, finansmanın genişletilmiş üretici sorumluluğu modeli üzerinden sağlandığını bildirdi.

Sistemin mali kaynağını, piyasaya ambalajlı ürün sunan firmaların ödediği depozito katılım bedelleri oluşturuyor. Devlet ise sistemin finansmanını sağlayan taraf değil, düzenleyici ve denetleyici otorite olarak görev yapıyor.

Bu yapıyla birlikte hem kamu bütçesine yük oluşturulmaması hem de ambalajlı ürünleri piyasaya süren şirketlerin geri dönüşüm sürecindeki sorumluluklarının artırılması amaçlanıyor.

Yerli Üretim ve İstihdama Katkı

Depozito iade sistemi, geri dönüşümün yanı sıra yeni bir teknoloji ve hizmet sektörünün oluşmasına da katkı sağlıyor.

Türkiye’de şu anda sahada aktif olarak çalışan 6 yerli depozito iade makinesi üreticisi bulunuyor. İki yabancı üreticinin tescil işlemleri devam ederken, saha operasyonlarında 21 yetkilendirilmiş operatör görev yapıyor.

Devam eden başvuruların sonuçlanmasıyla yetkili operatör sayısının yaklaşık 35’e yükselmesi bekleniyor. Rekabete açık sistemin yerli teknoloji yatırımlarını artırması ve yeni istihdam alanları oluşturması hedefleniyor.

37 Bin Ton Daha Az Sera Gazı

DOA Sistemi’nin çevresel kazanımları konusunda da dikkat çekici hedefler bulunuyor. Sistemin tam kapasiteye ulaşmasıyla yaklaşık 37 bin ton sera gazı emisyonunun azaltılması öngörülüyor.

Ayrıca 1,3 milyar kilovatsaat enerji tasarrufu sağlanması ve 3,6 milyon varil petrol kullanımının önlenmesi amaçlanıyor.

Yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş ham maddelerin yeniden üretimde kullanılmasıyla doğal kaynak tüketiminin azaltılması ve Türkiye’nin döngüsel ekonomi hedeflerine daha hızlı ulaşması planlanıyor.

İhracatçıya Rekabet Avantajı

Avrupa Birliği’nin Ambalaj ve Ambalaj Atıkları Tüzüğü kapsamında geri dönüştürülmüş ham madde kullanımına ilişkin zorunlulukların artacak olması, sistemin sanayi açısından önemini daha da artırıyor.

DOA Sistemi ile elde edilecek izlenebilir ve yüksek kaliteli geri dönüştürülmüş ham maddelerin, Türk sanayisinin yeni düzenlemelere uyumunu kolaylaştırması bekleniyor.

Özellikle ambalaj sektöründe faaliyet gösteren ihracatçı şirketlerin, geri dönüştürülmüş ham maddeye daha kolay ulaşarak uluslararası pazarlarda rekabet avantajı kazanabileceği değerlendiriliyor.

Cari Açığa 600 Milyon Dolarlık Katkı

Yapılan hesaplamalara göre geri kazanılan her 20 içecek ambalajı, yaklaşık 1 dolarlık ithal ham madde ihtiyacını ortadan kaldırıyor.

Sistemin tam kapasiteyle uygulanması halinde cari açığa yıllık en az 600 milyon dolarlık doğrudan katkı sağlanması hedefleniyor.

Geri dönüşüm yoluyla elde edilecek PET, cam ve alüminyumun başta ambalaj sanayisi olmak üzere çok sayıda sektör için güvenilir ikincil ham madde kaynağı oluşturması bekleniyor. Böylece sanayinin ithal ham maddeye bağımlılığının azaltılması amaçlanıyor.