Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi’nde 15 Ülke Dönemi Başlıyor

Birleşmiş Milletler (BM) Genel Kurulu’nda 13 Ekim 2026’da yapılan seçimle, İnsan Hakları Konseyi’nde 2027-2029 döneminde görev alacak 15 ülke belirlendi. Afrika, Asya-Pasifik, Doğu Avrupa, Latin Amerika ve Karayipler ile Batı Avrupa ve diğer ülkeler gruplarından seçilen üyeler, 1 Ocak 2027 itibarıyla üç yıllık görevlerine başlayacak.

Yeni üyeler arasında Japonya, Almanya, Brezilya, Ukrayna, Nijerya, İrlanda ve Ürdün gibi ülkeler yer alıyor. Seçim, uluslararası insan hakları politikalarının şekillendirilmesinde önemli görev üstlenen konseyin yeni dönem yapısını belirlerken, oylamanın rekabet düzeyi de tartışma konusu oldu.

İnsan Hakları Konseyi’ne seçilen 15 ülke

BM Genel Kurulu’nda gerçekleştirilen oylamada ülkeler, bağlı oldukları bölgesel gruplara ayrılan koltuklar için belirlendi. Yeni dönemde konseyde görev yapacak ülkeler şöyle sıralandı:

• Afrika ülkeleri: Zambiya, Gana, Nijerya ve Burundi

• Asya-Pasifik ülkeleri: Kuveyt, Nepal, Ürdün ve Japonya

• Doğu Avrupa ülkeleri: Moldova ve Ukrayna

• Latin Amerika ve Karayipler ülkeleri: Brezilya, Dominik Cumhuriyeti ve Uruguay

• Batı Avrupa ve diğer ülkeler: İrlanda ve Almanya

Toplam 15 ülkenin seçildiği oylamada bölgesel dağılım esas alındı. Afrika ve Asya-Pasifik gruplarından dörder, Latin Amerika ve Karayipler grubundan üç, Doğu Avrupa ile Batı Avrupa ve diğer ülkeler gruplarından ise ikişer ülke konsey üyeliğine hak kazandı.

Seçilen ülkeler, 2027 yılının başından itibaren mevcut üyelerle birlikte çalışacak. Böylece 47 üyeli İnsan Hakları Konseyi’nde yeni dönem başlayacak.

Seçimler rekabet tartışmasını beraberinde getirdi

Seçim sonuçlarının açıklanmasının ardından bazı uluslararası insan hakları kuruluşları, oylamanın rekabetçi bir ortamda gerçekleşmemesine yönelik eleştirilerde bulundu.

Eleştirilerin merkezinde, bölgesel grupların boş koltuk sayısı kadar aday göstermesi yer aldı. Bu durum, aday ülkeler arasında koltuklar için doğrudan bir yarış yaşanmamasına neden oldu. Benzer bir tablonun üst üste ikinci yıl ortaya çıkması da tartışmaları artırdı.

İnsan Hakları İzleme Örgütü, aday sayısının boş koltuk sayısıyla sınırlı tutulmasını eleştirerek, ülkelerin insan hakları sicillerinin daha kapsamlı biçimde değerlendirilmesi gerektiğini savundu. Kuruluş, BM üyelerinin insan hakları alanındaki performansları tartışmalı olan adayları değerlendirebilecekleri rekabetçi seçim süreçlerinin önemine dikkat çekti.

Bu eleştiriler, seçimlerin usulüne ilişkin tartışmaların yanı sıra konseyin uluslararası kamuoyundaki güvenilirliği konusunu da gündeme getirdi.

İnsan hakları sicilleri yeniden gündemde

İnsan Hakları Konseyi’ne seçilen bazı ülkelerin kendi içlerindeki insan hakları uygulamaları ve hesap verebilirlik konuları, kuruluşların değerlendirmelerinde öne çıktı. Burundi, Nijerya ve Brezilya gibi ülkelerdeki çeşitli hak ihlali iddiaları ve güvenlik güçlerinin uygulamaları eleştirilere konu oldu. Ukrayna’nın işgal altındaki bölgelerdeki yargı uygulamaları da gündeme getirilen başlıklar arasında yer aldı.

Bu değerlendirmeler, seçilen ülkelerin konseydeki görevlerini nasıl yerine getirecekleri konusunda beklentileri artırdı. İnsan Hakları Konseyi üyeliği, yalnızca uluslararası toplantılara katılmaktan ibaret değil. Ülkelerin insan haklarının korunması, ihlallerin araştırılması ve uluslararası mekanizmalarla iş birliği yapılması konusunda da sorumlulukları bulunuyor.

Öte yandan bir ülkenin konsey üyeliğine seçilmesi, o ülkenin bütün insan hakları uygulamalarının uluslararası kuruluşlar tarafından onaylandığı anlamına gelmiyor. Seçim, BM Genel Kurulu tarafından yürütülen kurumsal bir süreç kapsamında gerçekleştiriliyor.

BM İnsan Hakları Konseyi ne iş yapıyor?

Cenevre merkezli Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, 2006 yılında kuruldu. Konseyin temel görevleri arasında dünya genelindeki insan hakları durumunu değerlendirmek, ihlal iddialarını incelemek ve insan haklarının korunmasına yönelik uluslararası çalışmaları yürütmek bulunuyor.

Konsey, ülkelerin insan hakları sicillerinin belirli aralıklarla gözden geçirilmesine yönelik mekanizmalar işletiyor. Ayrıca işkence iddiaları, siyasi ve sivil haklar, silahlı çatışmalar sırasında yaşanan ihlaller ve temel özgürlüklerle ilgili konularda bağımsız uzmanların görevlendirilmesine karar verebiliyor.

Konseyin çalışmaları yalnızca belirli bir bölgeyle sınırlı kalmıyor. Ukrayna, Filistin toprakları, İsrail ve Sudan gibi çatışmaların yaşandığı bölgelerdeki gelişmeler de kurumun gündeminde yer alabiliyor. Kuzey Kore, İran ve Myanmar gibi ülkelerdeki insan hakları durumları da konseyin inceleme ve raporlama mekanizmalarının çalışma alanları arasında bulunuyor.

Bu yönüyle konsey, uluslararası toplumun insan hakları ihlallerine ilişkin değerlendirmelerinde ve çözüm arayışlarında önemli bir platform olarak faaliyet gösteriyor.

Yeni üyeleri üç yıllık görev dönemi bekliyor

2027-2029 dönemi için seçilen ülkeler, 1 Ocak 2027’de görevlerine başlayacak. Yeni üyelerin konsey çalışmalarında insan haklarının korunması, ihlal iddialarının değerlendirilmesi ve uluslararası iş birliğinin geliştirilmesi gibi konularda rol üstlenmesi bekleniyor.

Seçim sürecine yönelik eleştiriler ise yeni dönemde konseyin etkinliği ve güvenilirliği hakkındaki tartışmaların devam edebileceğine işaret ediyor. Üyelerin, görev süreleri boyunca insan hakları mekanizmalarıyla ne ölçüde iş birliği yapacağı ve uluslararası incelemelere nasıl yaklaşacağı yakından izlenecek.