AYM'den cezaevindeki sarı-kırmızı-yeşil bileklik için ifade özgürlüğü kararı

Anayasa Mahkemesi (AYM), cezaevinde boncuklardan yaptığı sarı, kırmızı ve yeşil renkli bilekliği ziyaretçisine vermesine izin verilmeyen hükümlü Tufan İlbaş'ın ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi. Yüksek Mahkeme, İlbaş'a 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine ve ihlalin sonuçlarının giderilmesi amacıyla yeniden yargılama yapılmasına hükmetti.

Kararda, el işi faaliyetlerinin de kişinin duygu ve düşüncelerini dışa vurma biçimi olabileceğine dikkat çekildi. AYM, cezaevi yönetimi ve yargı mercilerinin bilekliğin dışarı çıkarılmasının engellenmesi için “ilgili ve yeterli” gerekçe ortaya koyamadığını belirtti.

Cezaevinde boncuk işi yapmasına izin verildi

Olay, Tekirdağ 2 No.lu F Tipi Ceza İnfaz Kurumu'nda yaşandı.

Hükümlü Tufan İlbaş, odasında boncuk işi yapabilmek için kendisine kargoyla gönderilen malzemelerin teslim edilmesini istedi.

Ceza İnfaz Kurumu İdare ve Gözlem Kurulu, hobi ve el işi çalışmalarının İlbaş'ın kişisel ve toplumsal gelişimine katkı sağlayabileceğini değerlendirerek 8 Haziran 2022'de talebi kabul etti.

İlbaş bunun üzerine odasında boncuklardan çeşitli bileklikler hazırlamaya başladı.

Üç renkli bileklik dışarı çıkarılmadı

Temmuz 2022'de İlbaş'ın yaptığı bilekliklerden bazılarını ziyaretçisine vermek istediği ancak sarı, kırmızı ve yeşil renklerden oluşan bilekliğin cezaevi dışına çıkarılmasına izin verilmediği belirtildi.

İlbaş, söz konusu uygulamanın gerekçesini öğrenmek amacıyla dilekçe verdiğini ancak yanıt alamadığını öne sürdü.

El işi ürününün yalnızca renkleri nedeniyle dışarı çıkarılmasının engellendiğini savunan İlbaş, Tekirdağ 2. İnfaz Hakimliğine başvurdu.

İnfaz Hakimliği başvuruyu reddetti

İnfaz Hakimliği, ceza infaz kurumunun 19 Ekim 2022 tarihli yazısını esas alarak İlbaş'ın kurumun bilgisi dışında el işi faaliyetinde bulunduğu değerlendirmesinde bulundu.

Hakimlik, bilekliğin dışarı çıkarılmaması yönündeki uygulamada usul ve kanuna aykırılık bulunmadığı gerekçesiyle şikayeti reddetti.

İlbaş ise bu karara Tekirdağ 1. Ağır Ceza Mahkemesinde itiraz etti. Daha önce alınan resmi kararla odasında boncuk işi yapmasına izin verildiğini belirten İlbaş, kısıtlamanın kaldırılmasını istedi.

Ağır Ceza Mahkemesinin de itirazı reddetmesinin ardından dosya bireysel başvuru yoluyla Anayasa Mahkemesine taşındı.

AYM: El işi de ifade biçimi olabilir

AYM, yaptığı incelemede uyuşmazlığı Anayasa'nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirdi.

Yüksek Mahkeme, düşünceyi açıklama ve yayma özgürlüğünün yalnızca söz veya yazıyla sınırlı olmadığına dikkat çekti. Anayasa'da yer alan “başka yollar” ifadesinin farklı ifade araçlarının da anayasal korumadan yararlanabileceğini ortaya koyduğu belirtildi.

İlbaş'ın kültürel önem taşıdığını söylediği renklerden oluşan bileklik aracılığıyla duygularını dışa vurduğunu ifade ettiği kaydedildi.

Bu nedenle yapılan el işi ve bilekliğin ziyaretçiye verilmesinin engellenmesinin ifade özgürlüğü kapsamında incelenmesi gerektiği sonucuna varıldı.

Mahkemelerin yeterli araştırma yapmadığı belirtildi

AYM'nin kararında dikkat çekilen noktalardan biri de İlbaş'ın cezaevinde el işi yapmasına izin verilip verilmediği konusunda önceki yargılama sürecinde yapılan değerlendirme oldu.

Yüksek Mahkeme, UYAP üzerinden yaptığı incelemede İlbaş'ın odasında el işi yapmasına izin verildiğini gösteren resmi belgenin bulunduğunu tespit etti.

Buna karşılık İnfaz Hakimliği ile Ağır Ceza Mahkemesinin bu hususu yeterince araştırmadığı değerlendirildi.

“Zorunlu toplumsal ihtiyaç gösterilemedi”

AYM, temel hak ve özgürlüklere yönelik bir müdahalenin demokratik toplum düzeninin gereklerine uygun kabul edilebilmesi için zorunlu bir toplumsal ihtiyacı karşılaması ve ölçülü olması gerektiğini hatırlattı.

Kararda, hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumunda bulunmalarına rağmen temel hak ve özgürlüklerini tamamen kaybetmedikleri, ifade özgürlüğünün de cezaevlerinde korunmaya devam ettiği vurgulandı.

AYM, somut olayda cezaevi yönetimi ve yargı mercilerinin bilekliğin ziyaretçiye verilmesinin engellenmesinin hangi zorunlu toplumsal ihtiyacı karşıladığını yeterli gerekçeyle ortaya koyamadığı sonucuna ulaştı.

20 bin lira manevi tazminat

Yüksek Mahkeme sonuç olarak Tufan İlbaş'ın Anayasa'nın 26. maddesiyle güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edildiğine karar verdi.

İhlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla kararın yeniden yargılama yapılmak üzere Tekirdağ 2. İnfaz Hakimliğine gönderilmesine hükmedildi.

AYM ayrıca İlbaş'a 20 bin lira manevi tazminat ödenmesine karar verdi.