ADALET AHLAKIN YEŞERDİĞİ ZEMİNDİR

ADALET AHLAKIN YEŞERDİĞİ ZEMİNDİR

Fransız düşünür Michel de Montaigne’e atfedilen “Adaletin olmadığı yerde ahlak da yoktur” sözü, hukuk ile toplumsal vicdan arasındaki kopmaz bağı anlatan son derece güçlü bir felsefi tespittir. Adalet yalnızca mahkeme salonlarında tecelli eden bir hukuk ilkesi değil; toplumun vicdanını ayakta tutan, hak duygusunu besleyen ve birlikte yaşama iradesini mümkün kılan temel zemindir. Adaletin zayıfladığı yerde yalnızca hukuk düzeni değil, zamanla insanın insana, bireyin topluma ve toplumun kendi değerlerine duyduğu güven de aşınmaya ve yıpranmaya başlar.

Adalet, ahlakın yeşerdiği zemindir. Ahlak; dürüstlük, yardımseverlik, kul hakkına riayet etmek, haksızlıktan sakınmak ve başkasının hakkına saygı göstermek gibi erdemlerin bütünü olduğu kadar, insanın doğru ile yanlış arasında doğru olanı seçme iradesidir. Ancak bu erdemlerin bireysel bir tercih olmaktan çıkıp toplum hayatında kökleşebilmesi için insanların haklarının korunacağına, emeğinin karşılığını alacağına ve kuralların herkes için aynı şekilde uygulanacağına dair güçlü bir güven duygusuna ihtiyacı vardır. 

Adaletin olmadığı bir düzende dürüstlük cezalandırılıyor, hakkaniyet kaybettiriyor, kuralları çiğnemek ise kazandırıyorsa, orada ahlaki değerlerin ayakta kalmasını beklemek kolaycılıktan başka bir şey olamaz. 

Böyle bir düzende insanlar “Doğru olanı yapmak yetmez; güçlü olanın yanında olmak gerekir” diye düşünmeye başlıyorlarsa ahlaki çürüme tam da burada başlamış demektir.  İnsanlar haklarını hukuk yoluyla elde edemeyeceklerine inanıp hayatta kalabilmek, yükselmek veya hakkına kavuşabilmek için torpile, rüşvete, kayırmacılığa ve başka ahlak dışı yollara başvurmak zorunda hissediyorsa, ahlak artık hayatın yönünü belirleyen bir değer olmaktan çıkmış; kâğıt üzerinde kalan, dilde savunulan fakat hayatta karşılığı giderek kaybolan bir kavrama dönüşmüştür.