ATEŞKES SONRASI KRİTİK SÜREÇ: ABD VE İRAN MASADA NE İSTİYOR?

ABD, İsrail ve İran arasında yaşanan çatışmaların ardından ilan edilen ateşkes, krizi sona erdirmek yerine yeni bir sürecin kapısını araladı. Sahada silahlar büyük ölçüde susarken, gerilimin merkezi bu kez diplomasi masasına taşındı. Ancak tarafların talepleri arasındaki derin farklılıklar, kalıcı bir anlaşmanın henüz uzak olduğunu gösteriyor.

Edinilen bilgilere göre Pakistan’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde taraflar 10 maddelik bir çerçeve üzerinden ilerliyor. Ancak ilk turdan somut bir sonuç çıkmaması, sürecin kırılgan bir zeminde ilerlediğine işaret ediyor.

MASADA FARKLI HEDEFLER

Müzakere sürecinde tarafların öncelikleri belirgin şekilde ayrışıyor. İran cephesi, ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve dondurulan varlıklarının serbest bırakılmasını talep ediyor. Ayrıca Tahran yönetimi, Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrolünü “egemenlik meselesi” olarak görerek bu konuda geri adım atmayacağını vurguluyor.

ABD ise daha çok güvenlik eksenli bir yaklaşım benimsiyor. Washington yönetimi, İran’ın nükleer programının sınırlandırılmasını ve hatta “sıfır uranyum zenginleştirme” seviyesine çekilmesini istiyor. Bu kapsamda mevcut nükleer stokların da tasfiye edilmesi talepler arasında yer alıyor.

NÜKLEER DOSYA KRİTİK EŞİK

Uzmanlara göre müzakerelerin en kritik başlığını İran’ın nükleer programı oluşturuyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı verilerine göre İran’ın yüksek seviyede zenginleştirilmiş uranyum kapasitesi, ABD açısından en büyük risk unsurlarından biri olarak görülüyor.

Buna karşılık İran’ın balistik füze kapasitesini masaya getirmemesi, sahadaki askeri gücünü koruma stratejisinin sürdüğüne işaret ediyor. Bu durum, müzakerelerde karşılıklı taviz ihtimalini daha da zorlaştırıyor.

SAHADA GERİLİM SÜRÜYOR

Ateşkese rağmen sahadaki tansiyonun tamamen düşmediği dikkat çekiyor. İsrail’in Lübnan hattındaki operasyonlarını sürdürmesi, ABD’nin Hürmüz Boğazı çevresindeki askeri varlığını artırması ve İran’ın sert açıklamaları, tarafların pozisyonlarını koruduğunu gösteriyor.

ABD Başkanı Donald Trump’ın “Hürmüz açılmalı” yönündeki açıklamaları, enerji hatlarının güvenliğinin Washington için öncelikli olduğunu ortaya koyarken, İran ise bu baskıya karşılık sert mesajlar vermeyi sürdürüyor.

HİBRİT BASKI DÖNEMİ

Uzmanlara göre çatışma, klasik savaş modelinden çıkarak “hibrit” bir yapıya evrildi. Artık yalnızca askeri güç değil, ekonomik yaptırımlar ve enerji politikaları da mücadelenin önemli araçları haline geldi.

ABD’nin Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısı, sadece İran’a değil aynı zamanda küresel enerji dengelerine yönelik bir hamle olarak değerlendiriliyor. Bu durum sürecin bölgesel olmaktan çıkarak küresel bir krize dönüştüğünü gösteriyor.

UZLAŞI MI, GEÇİCİ DENGE Mİ?

Gelinen noktada ateşkesin kalıcı bir barıştan çok, tarafların yeniden pozisyon aldığı geçici bir denge süreci olduğu değerlendiriliyor.

Uzmanlara göre talepler arasındaki keskin farklar nedeniyle kısa vadede kapsamlı bir anlaşma ihtimali zayıf görünüyor. Buna rağmen müzakerelerin sürmesi, çatışmanın farklı bir biçimde devam ettiğine işaret ediyor.